آزادی شوشا مسیر آزادی، آزادیخواهان آذربایجان هست
موقعیت جغرافیایی شوشا بیشتر از آنکه گویای طبیعت خشن و صعبالعبور آن باشد گویای سخت کوشی و پشتکار اهالی آن هست.شوشا برای مردم آذربایجان، فارغ از مرزبندیهای سیاسی آن نماد فرهنگ و هنر هست. هنر زیستن با سختی و آموختن باهم بودن و برای هم بودن. شوشا به همین خاطر بسیار بیشتر از موقعیت ژئوپولتیک آن برای آذربایجانیان ارزشمند هست.
با اشغال شهرهای مختلف آذربایجان توسط ارمنستان در آنسوی ارس و ضعف حکومت وقت در دفاع از تمامیت ارضی کشور خود و بدنبال آن گسست های اجتماعی و حس سرخوردگی سیاسی ملت آذربایجان در آنطرف مرزها و تحقیر و سرزنش آذربایجانیان این طرف توسط فاشیست های ایرانشهری وطنی مان موجب شد سالها زخم وطن با چاشنی توهین، این درد را دوچندان نماید؛ ولی آزادسازی شوشا آنهم بعنوان واحد ژئواستراتژیک قره باغ و نحوه آزادشدن آن پایانی بود بر همهی این تحقیر و فراق و کوچک انگاری ها و تجلی دوباره روح ملی و غرور ملی در هر دو سوی ارس.
سربازان آذربایجان برای آزادسازی شوشا چنان عملیات های نظامی را پیاده کردند که کارشناسان نظامی دنیا انگشت حیرت بر دهان مانده نظاره گر و بعدها تحلیل گر آنها شدند. گزارشی که روزنامه لوموند فرانسه در این مورد نوشت گویای بسیاری از حقایقی بود که تفسیر و توجیه آن را نه در لابلای تکنولوژی نظامی و علم نوین جنگ که فقط میتوان از دید یک آذربایجانی بدان دقیق شد. برای فرد فرد آذربایجان قابل درک و قبول خواهد بود زمانیکه بدانها میگویی سربازانتان با دست خالی از صخره های بلند شوشا بالا رفته و با چاقو و دندانشان دشمن را از سرزمینتان بیرون رانده اند زیرا که هر فرد آذربایجانی برای چنین فداکاری خود را آماده میداند و شرط الزامش را جانثاری و فداکاری میداند. این همان چیزی بود عقل و منطق کارشناسان و تحلیلگران از درک چرایی آن عاجز خواهد ماند زیرا که نه منزلت شوشا بعنوان یک پایگاه فرهنگی و هنری بدانها معنایی دارد و نه آن تحقیر ها و کوچک شماری هایی که روزی شمالی ها را می زده خطاب میکرد و فداکاری های جنوبیها را مصادره میکرد.
آزادی شوشا برای ملت آذربایجان فقط در معنای رهایی مام میهن از اشغالگری نیست بلکه آزادی شوشا در شمال آن تسکین به درد کهنه جداسازیها و التیام آن با همدلی و همیاری بود و پایان افول ملی و تحقیرها در جنوب آن. شوشا نمایشی از آزادشدگی و حس آزادی را بر ملتش چشاند و مسیر آزادگی را بر آزادیخواهان آذربایجان نشان داد. از این منظر شوشا رمز رهایی و آزادی برای آذربایجانیان هست.
حمدالله نگهبان