ادبیات اویغوری واپسین ادبیات ترک در پیش از اسلام است.
(د. ترک ، همانجا). اویغورها که خود به یکی از لهجه های زبان گوک ترکها سخن میگفتند، در 127/745 دولت گوک ترک را برانداختند و اندکی پس از برپایی دولت خود خط اویغوری را که برگرفته از خط سغدی بود، جانشین خط رونی ترکی کردند و این نتیجة ترجمة آثار دینی بودایی و مسیحی سریانی و مخصوصاً مانوی از سغدی به ترکی اویغوری بود (در بارة آثار سغدی رجوع کنید به تفضلی ، ص 357ـ365). به نظر بانارلی (ج 1، ص 74ـ 75) این تبدیل، با ساختار زبان ترکی نامتناسب و برای بازتاباندن آواهای این زبان نارسا بوده است؛ بااینحال، الفبای اویغوری الفبای اغلب ترکان شد ( رجوع کنید به کوپریلی ، ص 29ـ31) و بیش از دولت اویغور دوام آورد و به سبب انتقال آن به مغولها، به رغم انتشار و رواج الفبای عربی، تا سدة دهم /شانزدهم به کار رفت
(همان، ص 77) کوپریلی دوران حکومت اویغورها در مغولستان و ترکستان غربی و شرقی را دوران شکوفایی تمدن و فرهنگ ترک می داند (ص37-12)
آثار هنری و مکتوبِ غالباً دینی متعلق به آن دوره، که در کاوشهای باستان شناسی تورفان و اطرافش کشف شده تأییدی بر ادعای اوست. بیشتر آثار مکتوب اویغوری موجود، متون مذهبی ترجمه شده از چینی، سنسکریت، تخاری، تبتی، سریانی و سغدی است که گذشته از ارزشهای دینی و تاریخی و زبان شناسی، از جنبة ادبی نیز خالی نیست. حکایتهایی چون برادر خیرخواه و برادر بدخواه، مأمور آبی پوش، یوزپلنگ آزمند و غیره آثار تبلیغی دینی و اخلاقی و در عین حال ادبی هستند. بعضی از آثار منثور اویغوری در بردارندة قطعات منظوم هجایی اند و حتی نام بعضی از شعرای اویغوری، چون آپرینچور تیگین و کول تارکان و کی کی، بر ما معلوم است بانارلی متن و ترجمة یک شعر دینی و یک شعر عاشقانة آپرینچورتیگین را نقل کرده مرحوم هیئت تأکید کرده است که اشعار مذکور نخستین شعرهای ترکی است که شاعرشان شناخته شده و شعر عاشقانة یاد شده ، نخستین شعر غنایی ترکی است.
صالح سجادی
1-(کاشغری ، 1985ـ1986، ج 3، ص 149، د.ا.ترک ، ج 4، ص 192؛ کوپریلی ، ص 47/ بانارلی ، ج 1، ص 14).((ج 1، ص 41؛همو، 1375ش)
2-. (کوپریلی ، ص 71؛ بانارلی ، ج 1، ص 23ـ24؛ اینان ، ص122 )
3-(کوپریلی ، ص 48؛ د. ترک ، ج 32، ص 80 ـ81؛ بانارلی ، ج 1، ص 17ـ21).
4- (کوپریلی ، ص 52 ـ54). بانارلی (ج 1، ص 21ـ22)
5- (بانارلی (ج 1، ص 24ـ26)
6-(بانارلی ، ج 1، ص 27؛اوگل ، ص 59 ـ 66)
اهداف گروه خبری آذتورک خبرلری:
سایت آذتورک خبرلری بطور روزانه و فعال اخبار و مطالب مربوط به حقوقبشر، آذربایجان، جهان تورک، مقالات و غیره…
ما در این سایت بطور ویژه به اخبار و مسائل مربوط به آذربایجان جنوبی که همواره مورد استعمار و چپاول دو رژیم جمهوری اسلامی و پهلوی قرار گرفته میپردازیم. با اینکه تورکها خدمات بی پایانی به ایران کردهاند اما رژیمهای مذکور ملت تورک را به دلیل خواستههای مشروعشان بارها سرکوب کردهاند و این سرکوب ها همچنان ادامه دارد.
سایت آذتورک خبرلری صدای فعالین مدنی و حقوق بشری و مدافعان آزادی و دموکراسی ملت تورک و پاسخی به تبعیضها و سرکوبها علیه آذربایجان است.
سرزمین آذربایجان متعلق به ملت آذربایجان است و سرنوشت آذربایجان را ملت آذربایجان تعیین خواهد کرد. حق تعیین سرنوشت از ارکان اساسی ملتهاست و آذربایجان هم از این قاعده مستثنی نیست.
از شما خواهشمندیم، سایت ما را به دوستان و آشنایان خود معرفی کنید و با ارسال فیلم و خبر ما را یاری نمایید.