انسان شناسی اسلام تۆرکی و شعوبیه
من انسانام، هئچ بیر انسانلیق صفتلرله اؤزگه دئییلم. انسان؛ اؤزۆ مقصددیر، آماجدیر. اۏنون یارادیجلیغی، آراجلیغی یانی وسیله اۏلماغی یاساقدیر. انسان اسکی زامانلاردان دؤورو- ورینده چئوره سینده اۏلان شئیلرله چالیشه گیریبدی. هر شئی اۏنا بیرینجی قۏرخومجول اۏلوبدور. گۆنش، آی، اولدوز، تۏپراق، قار، یاغیش، گئجه، ایلدیریم فیرتانا و دیگر تؤره مه لر، یا پدیده لر. انسانین یانیندا تانینمامیش پدیده لر اۏنون حیرتینی، تعجّبینی قالدیریردیلار؛ هر زامان آرزیلاییردی گۆجلنمک اۆچۆن، بؤیۆک اللری ایتی پنجهلَری اۏلسون. خیال انسانلارین دیلینی حرکته گتیرمکده ان گۆجلۆ قۆووَه ساییلیردی. انسانلار دا کلمه لر آختاریردیلار. دیل کلمهلری آخیتمالیدی. انسانین رؤیالارینین، خیاللارینین دیلمانجی اۏلمالیدی. دیلده، روحا اۏخشار زاماندا انسانین ایچه ریسیندن پردهلر قالدیریردی. کلمه لر دیله گلدیکجه ذهنینن معنانین ایلگیسینی قوروردولار. انسانلار دویان قولاقلار، دۆشۆنن عاغیللار توتوملو اۆره کلر آختاریردیلار. انسانلار#کلمه لردن یاردیم آلماق اساسیندا بۆتۆن رؤیالارینی، دۆشۆنجه لرینی، دویغولارینی، خاطره لرینی، عائله-سینه، یۏلداشلارینا دئییردیلر. کلمه تاپا بیلمیردیلر سه، دویغولارین (احساسلارینی)، دیلمانج اۏلاراق سینه سینده زنجیره چکیب سۏنرالاردا اۏنو سربست بوراخماق اۆچۆن سِحره، وِرده، ذکره، رقصه، نیایشه، رسّامیللیغا، مینیاتورلوغا، اۆز گتیریردی. اوموردو یاشاییشین کدرلرینی آزالتسین. بئله چالیشدا، بیرینجی عرفانی دۆشۆنجه لر سۏنرالار آیین قالیبینده دین چرچیوهسینی دۆزه لهییبدیر. زامان سۆردۆکجه اۏنلاری اؤز جغرافیاسینا اویغون میللیلشدیریبدیر. طبیعتده اۏلان عنصرلرین یا اؤگه لرین، دیلینی، روحونو تاپان چاغ، اۏنلارلا دانیشیبدیر، اۏنلاری سئویبدیر، اۏنلاردان آلدیغی عطیّه لرله باغلی اۏنلاردان تشکّر ائله مک اۆۆن اۏنا چئشیدلی قوربانلار وئریبدیر.
شامانلار ان اسکی تۆرکلردن اۏلاراق، ان اسکی عرفانی، آیینی مکتب یارالدانلاردان اۏلوبلار. بشریتین دۆز دۆشۆنجه سینه ترسه دۆشۆنجه دن قورتولماسینا حکیم کیمی چالیشیبلار. آنا طبیعتین دیلینی روحونو تاپیب اۏنا ائتکی باغیشلاییبلار سئویبلر. تۆرک انسان ان اسکی زامانلاردان چاشقین آزقین بیر انسان اۏلمایبدیر. شامانلار هر زامان بیر معنالی اؤندر کیمین تۏپلومو توپلوم باشچیلارینی یؤنهلدیبلر یۆکسلدیبلر، ایره لی سۆرۆبلر. خسته، نۏخۏش روحلاری درمان ائلییبلر. طبیعتی سئومگی اۏنلارا اؤرگه دیردیلر، اۏنلاری سماعی له، رقصله، موسیقیله تانیش ائلییردیلر.
تۆرک انسان اسکی زاماندان چاغداش زمانه یه قدر شامان دۆشۆنجه سی اساسیندا تدبیر بقایه فیکیرله شیبدیر، تنازع بقایه یۏخ. تدبیر بقا تنازع بقاء ایله چۏخلو بۏللو فرقی واردیر. غربین یئنی فلسفه سینده مسیحیتله بیرلشمیش فلسفه ده اۏنون اوجالان بیر بوداغیندا شعوبیه آدلانان آخیم تنازع بقانی دﯚشۆنۆر، اۏرادا گۆجلو- گۆجسوزو یئمه لیدی محو ائله مه لیدی، اورمانلیق یا مئشه لیک قانونو حاکیمدی. هیتلر «نبرد من» کیتابیندا دئییردی:« بیز ایندی آلماندا گۆجلۆیۆک، اگر یهودلاری کؤتۆ بیر میللّت اۏلاراق اؤلدۆرمه سک، صابین کرخانالاریندا یاندیریب اریتمه سک، گۆن گلجک میلچکلر بیزه حؤکۆم سۆره جکدیر. تنازع بقاده انسان حددن آرتیق یئمه گی، اؤزگه لری گئریلیکده، ضعیفلیکده ساخلاماغی اۏنون قانینی سۏرماغینی اؤزﯚنو قالیجی ائله مک اۆچۆن بیر آماجا چئویریر. دئییللر: بیر گۆن دۏوشان، حیوانلاری اورماندا ییغیب دموکراسیدن، مساواتدان، عدالتدن دانیشیردی؛ شئر ده اۏنا قولاق آسیردی؛ قوتاراندان سۏنرا هاممی ۏنا چپیک چالدیلار، شئرده چپیک چالدی! سۏنرا دۏوشانا دئدی:« یاخچی دانیشدین، آنجاق دئمه دین من پنجه لریمله کیمی ییرتاجام!؟». تۆرک انسان، شامانیزمیدن درس آلاراق بیر آغاجی کسمکدن اؤنجه اۏندان اجازه آلیر تدبیر بقایه فیکیرلشیر. اۏنا دایاناراق، قناعت قاورامینا چاتیر. اوزگه انسانلارین دۏیماسینا قیتتیغدان قوتولماسینا بۆتۆن عالمه صلح باغیشلاماغینا فیکیرله شیر. تاریخده ده بئله اۏلوبدور. ایندی ده بئله دیر. تۆرک انسان، تانریا دا باخیشیغی یوم -یوموشاقدیر. ایلگیسی، سئوگی اساسیندادیر. الله، گؤک تانرینین همن گۆنشین یئرینه اۏتورارکن، اۏنون شریعتیده تؤره یله یوموشویور. بئله باخیشدا بیزیم ایکی جوره انسان شناسلیق واریمیزدیر، بیرسی تۆرکۆن مفکوره سیندن قایناقلانان انسان شناسلیق، ایکینجی سی، شعوبیه آخیمینین دۆشۆنجه سیندن گئدیشاتیندان تاریخسل داورانیشیغیندان قایناقلانان انسان شناسلیقدیر: بیر انسانی وار تۆرک میدانا قۏیور، بیر انسان دا وار، شعوبیه اۏرتالیغا چکیر. بونلارین گئنیش، درین، گؤرکملی فرقلری واردیر: تۆرک مسلمانلارین میللی فلسفهسیندن، میللی حکمتیندن، میللی عرفانیندان، میللی اسلامیندان قایناقلانان انسان شناسلیق قوشقوسوز شعوبیه نین، صلیبی، ماسونی، مجوسی، فارسی، هندی انسان شناسلیغینان تکجه فرقلی دئییل، بلکه قارشی قارشیا دیر. قوتادغو بیلیکده، تۆرک مسلمانلارین میللی حکمتینده انسان-شناسلیق آغیر درین یئر آلیر: اۏ کتاب، حکمت نامه اۏلاراق، بۆتۆن چالیشمالاری یاخشی انسانی بئجرتمکدیر تؤره تمکدیر؛ انسان- انسان اۏلمالیدیر یانی نه: بیرینجی جیلدیده*ص437 دئییر:
سنه بیر آدامین امهگی کئچیبسه/اونو اونوتما اؤلو کیمی حرکت سیز اۏلما
ای اصیل انسان! انسانلیقدان ال چکمه/انسانلارلا هر زامان انسانلیقلا داوران.
کیمین سنه بیر آز امهگی کئچسه/سن اۏنا اوندان آرتیغینی ائت
باشقاسی نین امه گینه قیمت وئرمه ین/اؤکوز دۆر ای دولت آدامی
یۆرۆآدین اؤکوزه چیخماسین انسانلیق گؤستر/انسانا قارشی انسانلیقلا حرکت ائت انسان اۏل
انسانا بو آد انسانلیقدان دولایی وئریلمیشدیر/ انسان انسانلیقلا آدینی یوکسلده ر
بیرینجی چاغیریش بو کیتابدا انسان اولماقدیر اونو دا بئله باشلاییر دئییر یاخشیلیق ائلییه نین قدرینی بیل ائل سؤزﯙنده تیکهنی بیلمیین داغیدا بیلمز.
سۏنرا گلیر انسانلیغی معنا ائدیر، انسانلیق تۆرک انسانین میللی حکمتینده نه آنلام داشییر:
2*ص445دئییر: انسانلیق دئدیگیم یاخشیلیقدیر/بیر باشقاسینی یئدیزدیرمک گئییزدیرمکدیر
انسان اصل یاخشیلیغی اونوتماز/کؤکلو آدامین کؤنلو بونو قبول ائتمز
ائشیت گؤر آتالار سؤزﯙ نه دئییر/آتالار سؤزونه عمل ائت اونو اونوتما قوزوم
ای یاخشی انسان!یاخشیلیغی داوام ائتدیر/یاخشیلیق قاریماز اونون عمری ابدی دیر
یاخشیلیق نه قارییار نه ییپرانار(فراموش)/اونون عؤمرۆ اوزوندور آدی محو اۏلماز
یاخشیلیغین ان ساده آنلامی بیرینی یئدیزدیرمک، گئییزدیرمکدیر.
3*ص449: بو دنیاده اوچ شیء انسانا لازیمدیر:
کیشی اﯙ﮿چﯙن بو ایکی دونیادا فایدالی شیء /یاخشیلیق ائتمکدیر ای خوش اخلاق
ایکینجیسی حیا، اوچونجوسو دوغرولوقدور/انسان بو اوچ شیء له سعادت گونشینه چاتار
بو کیتاب سعادتلی انسانا اوچلوک رسم ائدیر: یاخشیلیق، اوتانج، دوغرولوک/4* ص 449: عمل صالح:
یاخشی ایشی بؤتون خلق سئور/قیلیغی خوش اولان دا باشا چیخار
هر جور ناتارازلیغا اوتانج مانع اولار/حیاسیزلیق انسان اوچون چوخ پیس خسته لیکدیر
خوش داورانیش و عملی صالح انسانین /هر ایکی دونیادا گونو خوش اولار
دوغرولوق، حیا و یاخشی ایش/بو اوچو کیمده بیریش سه او سئوینجی تاپار
خراسانلی یوسفدن سوروشوللار انسانییتین جوهره سی اصلی نه دیر؟
5*ص 525: یالانچی انسانلار، وفاسیز اولار/وفاسیز آداملار خلقه خیانت ائده ر
ائشیت گؤر وفالی انسان نه دئییر/انسان اوچون انسانلیغین باشی وفادیر/
وفادارلیق، مولانا دئمیشکن: عشق وافی است وافی می خرد*در حریف بی وفا می ننگرد؟
یاخشیلیغین ایچی، جوهره سی نه دیر؟دئیبلر ایت کوتدن آدام یاخشیلیقدان قاچماز 1.دوغرو اولوب 2.فایدالی اولماق زیان چاتدیرماماقدیر/
6*ص 623: فایداسیز آدام قارداشیندا اولسا اوزاقلاش/فایدالی انسانلا دوست اول خیرینی گؤر
یاخشیلیق نئجهدیر؟نه دئین شیئ دیر/ یاخشینین حالی وطنی نئجه اولور
ائلیک دئدی یاخشینین وصفی فایدالی اولماقدیر/اونون خلقه چوخ خئیری دهگر
او خلقه هر زامان یاخشیلیق ائده ر/آنجاق سونرا آداما منّت قویماز
اؤز خیرینی دوشونمز، باشقاسینین خیرین دوشونر/بونون عوضینده خئیر گؤزله مز
آی دولدو دئدی: بو سؤزو باشا دوشدوم/ داها بیر سوالیم دا وار
بیر سوال یئنهدن سؤروشوللار: دوغرولوق نه دیر؟
منه دوغرولوغو باشا سال دوغرو اولان نه دیر؟/ انسان اونونلا قلبینی نئجه ایشیقلاندیریر؟
هانسی یولا دوغرولوق یولو دئییلیر؟/ بو دوغرونون ماهیتی نه دیر؟
ائلیک دئدی : دوغرو ار اودور کی/ دوشوندویو ایله سؤیله دیگی بیر اولسون
اونون ایچی ائشیی کیمی ائیشییده ایچی کیمی دیر/دوغرو دوزگون انسان بئله اولور.
*انسان یاخچی دوشونجه سی، یاخچی داورانیشیغی اولمالیدی:
1.ایکی شی انسانی قریمکدن قوجالماقدان قورتاریر*بیریسی یاخشی ایش اۏ بیرسی ده یاخشی سؤزدور/
بیلیم، بیلگه انساندان انسانی فرقیله شدیریر. قوتادغوبیلیکین انسانشناسلیغی گؤردویونوز کیمی بیر انسانی اورتالیغا قؤیور: خئییرلی، یاخشیلیق ائدن، فایدالی، وفالی، بیرسینه زیان یئتیرمه ین، دۏغرو- دوزگون تدبیر بقانی دوشونن؛ قوتادغوبیلیکین انسان شناسلیغی، شعوبیه-نین انسانشناسلیغیلا قارشی قارشیادی. اۏرادا بیر تنازع بقایه دایاناراق، حکمتسیز، اخلاقسیز، یالانچی، تحریفچی، فایداسیز، زیانکار، ظۆلمکار، بشریّته خئییر وئرمهین، آیری-سئچکیلیک یارالدان، تفرقه سالان، انسان حاقلارینی دانان، انسانلاری بیر وسیله، آراج گؤرن انسان شناسلیغلا اۆز به اۆزوک. شعوبیه دون کیشوت کیمی سروانتسین اثرینده اندیویدوالیسمین ائششه گینه مینه رک سانچو پانزالاری بشریتی ظۆلمدن قورتاماق اۆچۆن لیبرالیسم، مارکسیسم، کمونیسم، اگزیستانسیالیسم، و دیگر تحریفلی قۏندارما ضلالته سالان ترملر اۏلوبدور. هذا فراق بینی و بینک. کیمسه اؤز انسان شناسلیغینا صاحب دورمالیدیر؛ ائل سؤزودﯚر: (آدامین اؤز یارما آشی اؤزگه نین پلۏوندان یاخشیدیر).
دکتر عبدالغفار بدیع