انقلاب موسیقی فارسی از کوچه و بازار طهران و کودتا علیه سرمنشاء ترکیاش
موسیقی امروزی و مدرنشدهی دری(فارسی) و محل متحول شدن آن یعنی کوچه و بازار طهران، برگرفته از سبکی وارداتی از سرزمین عثمانی و همچنین ترانههای فولکلوریک فرهنگ ترکان، با همراهی سازهای عربی و غربی بوده است.
▫️ از اواخر دوره ناصری با ورود صفحات صوتی گرامافون از منطقه آنادولی به ایران بعنوان جذابیتی مدرن جرقهای در موسیقیهای ایران زده شد که همزمان با کودتای انگلیسی-پهلوی در مسیری تازه قرار گرفت و زمینهی انقلاب در موسیقی دری را فراهم کرد.
▫️ بدلیل پدیدهی نو بودنش قریب ۶۰ سال زمان برد تا در اواخر دهه ۳۰ (دوره پهلوی) موسیقی متحول شده در بازار و کوچههای لالهزار قاجاری -اولین خیابان به سبک نوین ایران-خود را نشان دهد و به همین خاطر سبک آغازین انقلاب موسیقی دری که ورژن فارسی شدهی شارکیهای سوزناک با آهنگهای شاد عثمانی(ترکی-عربی) و نیز ماهنیهای فولکلوریک و ریشهدار ترکی که اغلب در دستگاههای ترکی اجرا میشده است با عنوان ترانههای کوچهبازاری یا لالهزاری معروف شد تا مقدمهای بر موسیقی امروزی گردد.
▫️ کم-کم کابارههایی در نقاط مختلف شهر بوجود آمد که آهنگهای پاپ و راک و جاز که تلفیقی از موسیقیهای غربی و عربی و ترکی (کوچهبازاری با منشاء ترکی) در آنها اجرا میشد، اوج به ثمر رسیدن انقلاب موسیقی دری بود که این موضوع ازسوی جریان ایرانشهریگرا همواره سانسور میشود!
▫️ علاوه بر موسیقیهای فولکلوریک ترکی-آذربایجانی و صفحات گرامافون موسیقی آنادولی، افراد آشنا به موسیقی ترکی چون «قاسم جبالی» با نام مستعار «فرهمند» نقش بهسزایی در بوجود آمدن انقلاب موسیقی دری داشتند و خوانندگانی چون جمشید نجفی، پیمان تبریزی، نعمتالله آغاسی، گیتا و… به زبانهای ترکی و در مقطعی بصورت «کاور شده» به دری میخواندند.
▫️ نمونههای کاور به زبان دری این گونه آهنگها اعم از سنتی و پاپ، ترانههای «کویر دل» ترکیهای با آوای: مرجان صافیضمیر؛ «آروم- آروم» ترکیهای با آوای: حسین موفق و «گل مریم»یونانی با آوای: ایرج مهدیان (هر دو با آهنگسازی ‘رشید مرادی’) است؛ همچنین آهنگسازان دیگری که در این زمینه اقدام به سرقت هنری کردهاند، اغلب بی سروصدا به نام آهنگسازی خودشان، جا افتاده است. به هر حال، در آن دوران، اینترنتی نبود تا دست آهنگسازان کاورکار با این سرعت رو شود، و با عناوین آهنگهای دری و (جدید ‘فارسی’) بعنوان موسیقی درجه یک (ایرانی) از رادیو و تلویزیون شوونیزمی تبلیغ میشد.
▫️ در دهههای بعدی نیز، برخی از ترانههای «ابراهیم تاتلێسس» خواننده مشهور ترکیه، از سوی خوانندگان فارسی کاور شده، که نمونههای آن «ماوێ -ماوێ (آبی-آبی)» با نامهای «چشم آبی» توسط علی نظری و «ساقی-ساقی» توسط الهه ؛ «هایدێ سؤیله (زودباش بگو)» با نامهای «عاشقم من» توسط امیر شاملو ؛ «کئشکیم (کاشکی)» توسط امید سلطانی؛ و اخیراً آهنگهایی چون «بۇ عشق» با نام «عالیجناب» توسط ایوانبند ؛ «عؤمرۆم» ابراهیم ائرکال با نام «ایران» توسط سالار عقیلی و… خوانده شدهاند.
◻️ خلاصه اینکه همزمان با القاء درجه دومی و چندمی بودن موسیقی و ترانههای ترکی در رادیو و تلویزیون نوپا و ضدملّی پهلوی، دریخوانها یکی پس از دیگری قارچگونه ظهور میکردند تا موسیقی تلفیقی کوچهبازاری، با عنوان «ایرانی» و موسیقیهای اصیل و ریشهدار و سینهبهسینه حفظ شده ترکی با عنوان «محلی» معرفی گردد!! و امروز بعد گذشت ۶۰ سال از انقلاب موسیقی دری در ایران و کودتا علیه منشاء ترکی اش، موسیقی موسوم به فارسی بدلیل حمایتهای دولتی بطور روزافزون درحال بهروز شدن است و موسیقی ترکی بخاطر عدم برخورداری از این حمایتها اما بدلیل غنایت و ریشهدار بودنش به حیات نهچندان بهروز شدهاش ادامه میدهد، بلکه روزی به جایگاه واقعیاش بازگردد.
مجتبی موسوی طهرانلو