شاید جالب باشد بدانیم که ممکن است برخی تاریخنگاران که در گذشته به زبان آذری در آذربایجان اشاره داشتهاند و زبان مردم این منطقه را به جای تورکی، آذری خطاب نمودهاند دچار همان سیرهای شدهاند که در جامعهشناسی به کرات به آن پرداخته شده است، یعنی نگاه از بیرون و تمایزش با نگاه از درون
زبانشناسان بحثهای بسیار جدیی درباره اطلس زبانی منطقه آذربایجان داشتهاند و محققان بزرگی که در حوزه زبانهای باستان پژوهشهای گرانسنگی نمودهاند در مورد زبانهایی چون هورارتویی و پهلوی و و و مقالات زیادی به رشته تحریر درآوردهاند اما زبانی که مردم ایران در منطقه آذربایجان و بسیاری از نقاط ایران به آن تکلم میکنند “زبان تورکی” است و روایت آذری بودن زبان مردم آذربایجان به دو دلیل نادرست است: نخستین دلیل این است که مردم این دیار در درون-گفتمان خویش به این زبان تورکی میگویند و دیگر اینکه زبان آذری همانگونه که زبانشناسان میگویند زیر مجموعه زبان پهلوی بوده است که امروزه از بین رفته است یا همانگونه که سید احمد کسروی میگفت در برخی روستاها و دهات یافت میشود.
البته نکته دیگری هم وجود دارد و آن این است که شاید زبان آذریی که به آن ارجاع داده میشود شاید ربطی به زبان و گویش تاتی داشته باشد که هنوز در بخشهایی از آذربایجان (مثلا در نمین اردبیل و در برخی نقاط زنجان و حتی در حوالی روستاهای اطراف شهر دربند در جمهوری داغستان در فدراسیون روسیه …) یافت میشود ولی این زبان، زبانی نیست که مردم آذربایجان ایران به آن تکلم میکنند.