جنگ صفوی و عثمانلی و مسدود شدن ایپک یولو
#ایپک_یولو یا همان #جاده_ابریشم، از شرقی ترین منطقه #چین شروع شده و با عبور از #ترکستان و جنوب دریای خزر و #آذربایجان و آسیای صغیر یعنی #عثمانلی، وارد اروپا شده و تا غربی ترین قسمت های اروپا تداوم می یافت، علت العلل جنگ #مغولان و ترکان خوارزمشاهی نیز تسلط بر این جاده بود که منجر به دست یابی مغولها بر این جاده شد آنگاه منجر به تسلط مغولان بر این جاده بطور کامل از چین تا آسیای صغیر گردید و مسیر جاده همان مسیر قبلی بود.
با ظهور #صفویه و جنگهای بی پایان مذهبی دو امپراطوری بزرگ ترک صفوی #شیعه(از سال ۹۰۵ الی ۱۱۳۸هجری) و عثمانلی #سنّی، این جاده مهم و سودآور مسدود گردید. عوارض و خسارات و کشتار این جنگهای بیهوده بخصوص در آذربایجان، آنچنان شدید و دهشتناک بود که قرنهای متمادی بر همه چیز منطقه تاثیر گذاشت. موضوع از این قرار بود که جاده ابریشم وقتی رونق پیدا میکرد که صلح و امنیت در میان بود و آسایش برای تجار و تجارت وجود داشت و شهرهاو طوایف بین راهی در امان بودند. جنگهای صفوی و عثمانلی، آذربایجان را با خاک یکسان کرد و جمعیت فراوان آنرا بشدت تقلیل داد.
جاده ابریشم با وجود این جنگها مسیر خود را بطور کلی و تقریبا برای همیشه عوض کرد. روسیه در حال توسعه روز به روز ترقی کرده از غربی ترین منطقه روسیه تا خود چین، #ملل و #اقوام بین راهی بتدریج تبعیت خرس قطبی را گردن نهادند و مستعمره روسها گشتند. جاده ابریشم این بار، نه از جنوب دریای خزر، بلکه از شمال آن عبور کرد. روسها و تجار آنها روز بروز منافع بیشتری از این فرصت #طلایی استفاده نمودند ملل و اقوام مسیر این جاده، از چین تا اروپا، تابع روسها شدند.
زیرا که ملل و اقوام ترکستان هم، درگیر جنگ با صفویه، سپس با #نادرشاه و در نهایت با #قاجاریه بودند. سقوط صفویه توسط افغانها، اوضاع را بدتر هم کرد. ظهور نادرشاه، جنگها را در ترکستان و #هند و #قفقاز و عثمانلی بیشتر هم نمود. گویی عقل از سر سران ممالک اسلامی پریده بود و قصد انهدام و نابودی ملت خود را داشتند. ممالک غربی به این اختلافات چه در عصر صفوی از جمله توسط برادران شرلی و امثال آنها، چه در زمان قاجاریه و در جنگ آنها با روسیه توسعه طلب، دامن می زدند. حالا که روسها بر جاده ابریشم از طریق شمال دریای خزر دست یافته بودند اولین قریانیان این هدف استعماری ملت آذربایجان بود. رود #آراز که #شاهراه حیاتی و رگ #اقتصادی کشاورزی و ایلی و پرجمعیت بود تبدیل به خط مرزی گردیده و از اهمیت اساسی خود افتاد.
خلاصه کلام اینکه از دست دادن جاده ابریشم برای ممالک اسلامی درس عبرتی بوده باشد. ابدا. زیرا که آنها یا نمی خوانند یا اینکه اصلا تاریخ نمی خوانند. هر چه بر سر امت اسلامی بیاید گویا گذشته های حزن انگیز جبران ناپذیر می نماید. بنابر این شعر #خاقانی شیروانی را باید آویزه گوش خود سازیم که:
هان ای دل عبرت بین از دیده عبر کن هان
ایوان مداین را آیینه عبرت دان