حروفیلر هئچ واخت اؤزلرینی «حروفی» آدلاندیرماییبلار. نه فضلالله نعیمینین، نه ده مریدلرینین اثرلرینده بئله بیر آد کئچمیر. بو آد اونلارا باشقالاری طرفیندن وئریلیب. ماراقلیدیر کی، حروفی جریانلارینین تاریخی فضلالله نعیمیدن بئش یوز ایل اؤنجه باشلاییر. اسلام تاریخینده ایلک حروفی، مغیرة بن سعید العجلی (وفات: ۱۱۶ ه.ق) حساب اولونور. مغیرة «اسم اعظم»ی بیلدیینی و اؤلولری بو واسطه ایله دیریلتدییینی ادعا ائدیب.اسلام فلسفه تاریخیندن ایلک جریان اولان «اخوان الصفا» رسالهلرینده ده حرفلر و رقملر حاققیندا معیّن فیکیرلر سسلندیریلیب. مثلاً اخوانچیلار هر هانسی بیر مسئلهنین منطقی و فیزیکی شرحیندن اوّل اونو سایی و حرفلرینه گؤره تحلیل ائدیبلر.
«علم حروف» آدی آلتیندا ایلک حروفی تعلیم «احمد بن علی البونی» (اؤلوم: ۶۲۲ ه.ق) ایله باشلاییر. البونی بو حاقدا قیرخ اثر یارادیب. سئحر، جفر، خواص و فال کیمی موضولاری دریندن تحلیل ائدیب اؤیرهنن البونینین اثرلری اؤزوندن سونرا خصوصیله ده سئحر و فالچیلیقلا دا مشغول اولانلار اوچون اساس قایناق حساب اولونموشدور. اسلام تاریخینده جفر، ابجد و سئحرله باغلی آچیقلامالاری او سیستملشدیرمیش، حتی اثرلرینده او ژئومتریک تحلیللرینی آپارمیشدیر. فضلالله نعیمینین اثرلرینده یئر آلان ۲۸-۳۲ حرفین و اونون سرّلاری حاققیندا باطنی فیکیرلری ایلک دفعه او سسلندیرمیشدیر. ابن عربی ده بو حاقدا اثر صاحبیدیر. «الفتوحات المکیّه» آدلی اثرینده بیر فصلی بو قونولارا اختصاص وئرمیشدیر.
نعیمینین دقیق اولاراق کیملییی معلوم دئییلدیر.
حاققیندا وئریلن ایلک تاریخی معلوماتلار وفاتیندان تقریباً 50 ایل سونرا تقیالدین مقریزینین قلمی ایله یازیلمیش «دررالعقود الفریدة فی تراجم الاعیان المفیدة» اثرینده یئر آلیر. مولف اونو بیر گورگانلی تورک اولدوغونو یازیر. محمدبن سخاوی ده «الدول اللامع» اثرینده بونلاری قید ائدیب.
جاویداننامهده فضلالله اؤزوندن «مولانا ف» شکلینده بحث ائدیر. بوراداکی «ف» نین فضلاللهین قیسادیلمیش شکلی اولدوغو معلومدور. مریدلرینین اثرینده ایسه «حلالخور سیّد فضلالله» شکلینده بحث اولونور. سیّد اولماسی، اؤزوندن سونرا یازیلان «فضلین شجرهسی»، «صلاة نامه» و باشقا کتابلاردا گؤستریلیب. بورادا اونون نسلی امام موسی کاظم (ع) سلالهسینه قاییدیر. اؤزو هئچ زامان سیّد اولدوغوندان بحث ائتمهییب. شجرهنامهده یئر آلان اونون دوققوزونجو نسیلدن یمنلی باباسی سیّد محمّد الیمانینین کیملییی مباحثهلیدیر. فضلاللهین کیملییینه ایشیق توتاجاق فاکتلاردان بیری اونون باباسی ابو محمّدین تبریز «دَریجی»لریندن اولماسیدیر. معلوم اولدوغو کیمی، ۷۰۰ ه.ق ایللرینده تبریزده دریجیلر آدلی بیر طایفا مسکون ایدی. دریجیلر طایفاسی یاخین زامانلارا قدر اؤز کیملرینی قوروماقدایدیلار و کئچن یوز ایله کیمی نعیمی طایفاسیندان اولمالارینا فخر ائدیرمیشلر. شاهسئون طایفالارینین بیر بوداغی ساییلیرمیشلار. پئشهلری ایسه دریچی ایمیش. نعیمینین تورکمن طایفاسیندان اولماسی دا قید اولونوب. مریدلرینین ده چوخو تورکمن ایمیشلر. حتی فضلالله اصفهاندا تورکلرین یاشادیغی شهرین کنار محلّهلریندن اولان توکچی ویا توقشیده اقامت ائدیب و تبلیغاتینی همین محلهنین مسجدینده آپاریب.
فضلالله ۷۴۰ ه.ق ایلده آنادان اولوب. اوشاق یاشیندا آتاسینی ایتیرمیش، آمّا آتاسینا حؤرمت علامتی اولاراق استرآباد خالقی فضلاللهی آتاسینین یئرینه قاضیّ القضّات ائتمیشدیلر. فضلاللهین درین مدرسه تحصیلی آلدیغی معلومدور. فضلالله حج زیارتینی تماملادیقدان سونرا بیر باشا خوارزمه گئدیر. هانسی سببدن خوارزمه گئتدییی معلوم دئییل. سونرا تبریز، اصفهان، سبزوار، یزد، دامغان، شاماخی و باکیدا یاشاییب. فضلالله نعیمی نی مشهورلاشدیران و اطرافیندا سایسیز قدر طرفدارین توپلانماسینا سبب اولان اونون یوخو یوزمالاری اولوب.فضل الله نعیمی و حروفیّه حاقدا نُتلار/1
شاهین مرادی