گزارشات سیاحان اروپایی از ایران در قرون گذشته در خصوص زبان اهالی آن/ قسمت پنجم:
گزارشات سیاحان اروپایی از ایران در قرون گذشته در خصوص زبان اهالی آن:
۱۷- هینریش بروگش: ۱۸۶۰م/ ۱۲۷۷قمری- از این شهر به بعد رو به شمال در همه جا به زبان ترکی صحبت می شود که البته با ترکی عثمانی اختلاف دارد و چون تمامی آذربایجان به این زبان صحبت می کنند به آن زبان آذربایجانی هم می گویند. در این مناطق، زبان رسمی مقامات دولتی و جمعی از روحانیون فارسی است و بقیه مردم فقط به زبان ترکی تکلم می کنند. در اینجا باید در نظر داشت که مردم شمال تهران تا زنجان و همدان هم زبان ترکی را به خوبی می دانند و بر آن تسلط دارند و در تهران اصولا غالب مستخدمین و فرّاشان که از اهالی شمال غربی هستند زبان ترکی را می دانند و بیشتر اوقات به زبان ترکی با یکدیگر صحبت می کنند. بعلاوه نباید فراموش کرد که سابقا ترکی، زبان رسمی و درباری ایران بوده است.
۱۸- ماکس تیلمن: ۱۸۷۱م / ۱۲۸۸قمری- تیلمن در تبریز مهمان نماینده کمپانی زیگلر بودند. او می نویسد: میزبان ما با همسرش سالها در ایران زندگی کرده و با طبیعت محل، ساخته و بومی شده اند. در منزل آنها همیشه به زبان ترکی بیش از زبان مادریشان (آلمانی) صحبت می شد.
۱۹- دیولافوا مادام ژان: ۱۸۸۱م/ ۱۲۹۸قمری- اکنون به پلی رسیدیم که رودخانه آجی از زیر آن می گذرد و اولین خانه های محله خارج شهر دیده می شوند. در داخل شهر عدهای از روستائیان جمع شده بودند و درویشی برای آنها نقالی می کرد. از جملات ترکی که به زبان می آورد هیچ نمی فهمیدم.