آذربایجان ادبیاتی تاریخینه آلماس ایلدیریم کیمی داخیل اولموش شاعیرین اصل آدی عبدالحسندیر. آنجاق اوشاقلیقدان اونو آتاسینین آدی ایله آلماس چاغیریردیلار. شعرلرینی آلماس ایلدیریم امضاسیله درج ائتدیییندن بو آدلا دا تانینمیش و مشهورلاشمیشدیر.
آلماس ایلدیریم 1907- جی ایل مارس آیینین 25- ده باکینین قالا کندینده آنادان اولموشدور. آذربایجاندا ساوئت حاکمیتی قورولدوقدان سونرا آلماس ایلدیریمین بئی نسلینه اونو ساوئت توتالیتار رئژیمی طرفیندن حیاتا کئچیریلن جزا تدبیرلرینین هدفینه چئویریر. وارلی تاجیر اوغلو اولدوغونا گؤره او، آذربایجان دؤلت یونیوئرسیتهسینین شرق ادبیاتی فاکولتهسیندن خارج ائدیلمیشدیر.
1926- جی ایلده شاعیر سلیمان رستم ایله بیرلیکده (دون- بوگون) آدلی شعر مجموعهسینین مؤلفی اولور.
1928- ده شعرلرینده ایفاده اولونان #میللتچی ساولارینا گؤره، ساوئت حاکمیتی طرفیندن داغیستانا سورگون ائدیلیر.
سورگونده «داغلاردان خاطیرهلر» ، «کیریمهده آخشاملار»، «سلیمخان» و «گوناه کیمده دیر؟» آدلی شعرلرینی یازیر. 1930- جی ایلده باکییا قاییدیب «داغلار سسلهنرکن» شعرلر مجموعهسینی نشر ائتدیریر. آنجاق کتاب سانسوردان کئچمهییب شاعیرین آذربایجان یازیچیلار بیرلیییندن قووولماسینا سبب اولور.
بو دفعه او #ترکمنستانا سورگون ائدیلیر. اورادا بیر مدّت مکتب باشچیسی وظیفهسینده چالیشیر. آذربایجاندان عشقآبادا گؤندریلن QPU تشکیلاتینین باشچیسی یعنی اکبر روحی اؤز مشاهدهلری اساسیندا بئله نتیجهیه گلمیشدیرکی:
«آلماس ایلدیریم ایدئولوژیمیز اوچون ضررلی بیر انسان دیر…»
بوندان سونرا تورکمنیستاندا قالماق آلماس ایلدیریم اوچون تهلوکهلی ایدی و 1933- جی ایلین ژوئن آییندا او یئنیجه ائولندییی زیور خانیمی و اوچ آیلیق کؤرپهسی آزری ده گؤتوروب ایرانا دوغرو استقامت آلان قاچاقچی بیر دوه کاروانینا قوشولور.
سرحد گؤزتچیلرینین و گؤمروک مأمورلارینین گؤزونه گؤرونمهمک اوچون ان چتین جیغیرلارلا سیلدیریم قایالار اؤتوب، اوجا داغلار آشدیقدان سونرا بؤیوک مشقتله ایران تورپاغینا چاتیرلار.
ایلدیریم درحال حبس اولونور. 25 گون دوستاقدا قالیر. اونو بولشئویک جاسوسو حئساب ائدهرک شکنجه وئریلیر. ایستهدیکلری معلوماتی قوپارماق اوچون سینهسینه قدر سویوق سویون ایچریسینده ساخلاییرلار. بو شکنجه شاعیرین ساغلاملیغینا دَرین ایزلر قویور. او ساغالماز بؤیرک خستهلییینه مبتلا اولور. نهایت آزاد ائدیلیب مشهد شهرینه گؤندهریلیر. بوردا اورهیینجه ایش تاپا بیلمهین آلماس ایلدیریم چوخ یوخسول، آجیناجاقلی حیات سورور. نهایتده ایراندان تورکیه اؤلکهسینه یول دؤیور و یانوارین 14- جی گونونده، ائل آغزی منطقهسینده دونیادان کؤچور. مزارینا نور یاغسین.
شاهین مرادی