در بحبوبه جنگ روسیه علیه اوکراین و فضای ضدروسی که در جهان و فضاهای مجازی و عمومی در ایران شکل گرفنه است با کتابی روبرو شدم که نوشته سیدعلی میرنیا است و در سال ۱۳۶۵ به چاپ رسیده است. این کتاب مشتمل بر نامههای نادرشاه و ملکه روسیه و شرحی بر ازدواجها و پیمانهای اتحاد سیاسی نادرشاه میباشد.
از نکات جالب و مهم تاریخی در این کتاب این است که کاترین به درخواست نادرشاه مبنی بر ازدواج و اتحاد سیاسی پاسخ مثبت داده بود اما میرنیا تحلیلی در این باب ارائه نداده است. نکته دیگر این است که وقتی سفیر نادرشاه نامه کاترین را مبنی بر موافقت خویش به ازدواج با نادرشاه را میخواند نادر به ترکی میگوید مهریه تو را از خزانه هندوستان خواهم داد. میرنیا به صفحه ۳۱۹ جلد دوم عالمآرای نادری چاپ مسکو ارجاع داده است.
نکته مهمی که میرنیا به آن اشاره نکرده است این است که “اتحادیههای سیاسی” زمانی در عالم سیاست رخ میدهند که نوعی توازن قوا وجود داشته باشند و ایران افشاری و روسیه تزاری در دویست و اندی سال پیش در سطح جهانی چنین موقعیتی داشتند.
نکته دیگر که دروابط بین ایران و روسیه کمتر به آن توجه میشود “ذاتی دیدن” موقعیت و وضعیت رابطه ایران و روسیه است که از اساس فهم از دیگری را ناممکن میکند و به جای آن ما نیازمند درک منطق قدرت در روابط بینالملل هستیم. به سخن دیگر، هنگامیکه توازن قوا بین دول وجود داشت از قضا امکان تعاملات دوجانبه قویتر و عمیقتر خواهد شد و این ربطی به ذات ملتها یا سرشت دولتها ندارد.
سیدجوادمیری