دو سند در مورد نورالدین کیانوری در کتابخانه ملی/علی مرادی مراغه ای
در میان اسناد کتابخانه ملی ایران به دو سند برخوردم که مربوط به هزینه تحصیلی کیانوری در آلمان بوده که از سوی حکومت رضاشاه پرداخت شده.
کیانوری وارد دانشکده فنی آخن در آلمان شده و دیپلم مهندسی را در مدت سه سال گرفته سپس تز دکترای مهندسی را در خصوص ساختمانهای بهداشت و درمان برای ایران برگزیده.
در زمان تحصیل در آلمان، او با اندیشه چپ آشنا شده و گزارشهایی در این زمینه از گرایش او به چپ به حکومت ایران شده و از آنجا که رضاشاه بیش از اندازه به کمونیزم حساس بوده در نتیجه، ماموری برای تجسس در این زمینه به آلمان می فرستد اما سعیدی که سرپرست دانشجویان ایرانی در آلمان بوده در مقابلِ مامور تجسس در این زمینه، این اتهامات را رد کرده بود و از کیانوری دفاع کرده…
که البته بعدا مشخص میگردد که دفاعیه سعیدی اشتباه بوده و کیانوری با چپ ها مرتبط بوده …
کیانوری در زمستان ۱۳۱۸ یعنی در زمانی که جنگ جهانی آغاز گردیده بود به ایران بازگشت.
وقتی کاروان انقلاب 1357 ش. به راه افتاد در درون حزب توده دو گرایش وجود داشت اولی کیانوری بود که دم از سرنگونی شاه،خشونت انقلابی و حمایت از رهبری امام خمینی میزد، اما دومی ایرج اسکندری بود که در پی حمایت از آیت الله شریعتمداری،جبهه ملی،آزادیهای دموکراتیک و اجرای قوانین مشروطه بود.
هنگامیکه نشانه های سقوط حکومت شاه آشکار شد روسها جانب موضع کیانوری را گرفتند و غلام یحیی آمد و در23 دی 1357در جلسه هیئت اجرائیه کمیته مرکزی حزب، تغییر دبیرکل حزب را اعلام کرد! کیانوری بجای اسکندری دبیرکل شد و اسکندری را به خارج از کشور فرستادند تا مشغول ترجمه جلد سوم کاپیتال باشد!(یادمانده ها و یادداشتهای پراکنده، ایرج اسکندری…ص113)
اما یکی از برگهای تاریخ حزب توده، شرکتش در انتخابات مجلس خبرگان قانون اساسی بود که در۱۲مرداد۱۳۵۸ برگزار شد نامزدهای حزب توده در تهران اینها بودند«مریم فیروز،آصف رزم دیده، نورالدین کیانوری، عباس حجری، احسان طبری، محمدعلی عمویی، صابر محمدزاده» و به اضافه کاندیداهایی در شهرستانها…
نتیجه انتخابات، پیروزی روحانیون و حزب جمهوری اسلامی بود. مرحوم طالقانی با ۲٬۰۱۶٬۸۵۱ رایاول تهران شد و هیچکدام از نامزدهای حزب توده پیروز نشد، بیشترین رای را از بین آنها احسان طبری(با ۴۷٬۲۲۵رای)آورده بود یعنی در حدود یک ششم آرا مسعود رجوی را کسب کرده بود!(و خود رجوی نیز با ۲۹۷٬۷۰۷ رای، ناکام مانده بود)
پرداختن به جزییات زندگی جنجالی کیانوری در این مختصر نمی گنجد اما تنها اشاره می کنم که در زمان دبیرکلی او، حزب بشدت بر طبل تندروی و خشونت می کوبید! حتی حزب توده اطلاعیه ای صادر کرد که«حزب توده ایران در هر نقطه ای که آیت الله صادق خلخالی نامزد باشند به ایشان رای خواهد داد»!
و یا وقتی خلخالی از دادستانی کل انقلاب برکنار شد کیانوری نوشت«…سرانجام بر اثر فشار و توطئه ضدانقلاب و گروهها و جناحهای سازشکاری مانند بازرگانها و غیره،از کار بر کنار شد»!(حزب توده چگونه می نگرد…ص152)
اما در مقابل،آقای خلخالی آنها را تحویل نمیگرفت و میگفت«حزب توده اگر اسم شان حسن و حسین است، ولی اعتقادات شان این است که خدا نیست و فقط لنین هست و مارکس. پس جزو مسلمانان نمیشود آنان را قلمداد کنیم مگر اسم آنها!»
یکی از سندها، مربوط به پرداخت هزینه تحصیلی فروردین ماه 1317ش کیانوری است و در سند دیگر آمده که 67 نفر دانشجو از ایران در این زمان در آلمان تحصیل میکردند و کیانوری در 1314 به آلمان اعزام شده و در 1318ش به ایران بازگشته است…