ساعدی و براهنی، اصلینده میللی حکومتین محصولودورلار. اون یاشلی قولام و ریضا؛ بیر ایل اؤز دیللرینده یازدیلار. قالان عؤمورلرینی او دیلدن محروم قالسالار دا، هئچ زامان اونو اونوتمادیلار.
رضا براهنینین “رازهای سرزمین من” روماننیندا آداملارین ایکی؛ رسمی اوزلری و ایچ دونیالاری واردیر. او کیتابدا اینسانلارین رسمی عالملری یالانلارلا دولو، قورو، قوخونج، سرت و فارسجادی؛ آما بیر چوخ اینسانلارین ایچ دونیاسی اوتانجاق، قورخموش، یوموشاق و تورکجه تصویر ائدیلیبدیر. چونکو یازارین اؤز خلوت دونیاسی، اوشاقلیق خاطرهسی، آناسی و ایشکنجه آلتیندا مجبورن اینکار ائتدییی دیلی، ایتیردییی دیلی، گیزلتدییی دیلی تورکجه و رسمی دونیاسی فارسجا اولموشدور.
او کیتابدا، اعداما محکوم اولان گروهبان جلیلی، عؤمرونون و ایسارتینین آخیر گونلرینده آغلایاراق فضولینین بو شئعرینی اوخویور:
دمادم جورلردیر چکدیگیم بیرحم بتلردن
بوکافرلر اسیری بیر مسلمان اولماسین یارب.
گؤروب اندیشهی قتلیمده اول ماهی بودور دردیم
کی اول اندیشهدن اول مه پشیمان اولماسین یارب.
چیخارماق ائتسهلر تندن چکیب، پیکانین اول سروین
چیخان اولسون دل مجروح، پیکان اولماسین یارب.
اینسان اؤز آنادیلینی آتسا دا، اونوتسا دا؛ دیل اونو آتماز، اونوتماز؛ و چتین لحظهلرده ایمدادینا وارار و الی هر یئردن اوزولموش گروهبان جلیلی، براهنی ایله بیرلیکده، اؤز آنادیلینه سیغینر.
او روماندا، ابراهیمین آناسی، حاجی فاطمه بوتون عؤمرونو تهراندا یاشاسا دا، اطرافیندا کیمسه اونونلا تورکجه دانیشماسا دا، تورکجه یوخو گؤرور. آما ائله یوخودا دا، تورکجه دانیشماقدان اوتانیر. اوول ایجازه آلیر سونرا دانیشیر و رومانین بو پارچاسی آداما اود ووروب یاخیر. بو نئجه بیر ایشدیر ایلاهی، اینسان یوخودا دا اؤز دیلینده دانیشماغا ایجازه آلار؟ او یازیق قادین، اؤز خلوتینه جوموب لذتله دولو لحظهلرینده “دؤشون آلتی ساری بولبول” ماهنیسینی میزیلداییر:
بولبول اوخور قفسینده
قیزیلگولون هوسینده
سن طاهیرین سینهسینده
زوهره یارین داغی بولبول.
بلکه حاجی فاطمهنین قفسی ائله بو رسمی دونیا، تکدیللی دونیا و بو رسمی دیل ایمیش و قیزیلگول ده، اونون بئله دونیادان قورتولما هوسی.
حاجی فاطمه یوخودا بو ماهنینی، حضرت خیضر و حضرت سلیمانا اوخودو. اونلار چوخ بَیَندیلر. او ویقارلی قوجا قادین اوزون ایللر سونراسی گلینلیک پالتارینی گئییب بو ماهنینی اوخویا- اوخویا دونیا قفسیندن اوچوب حایاتا گؤز یومدو.
بولبول سنین ایشین قاندی
عاشیقلر اودونا یاندی
ندن هریانین الواندی
دؤشون آلتی ساری بولبول
سسین گلسین باری بولبول.