یوخو یوزمالاری سیراسیندا فضلالله هئچ بیر هدیه قبول ائتمیرمیش و بو مسئله اونا اولان حرمتی آرتیریرمیش.
معلوم اولدوغو کیمی، حروفیلیک ائلیت طبقهنین طریقتی ایدی. ساوئت انسکلوپئدیاسیندا حروفیلییین تئیمور دؤرونون یاراتدیغی سوسیال و سیاسی شرطلر نتیجهسینده اورتایا چیخدیغینی و ظلمه قارشی مبارزه آپاردیغی ادعا اولونوبدور. آنجاق حروفی اثرلرینین هئچ بیرینده بو دؤرون سوسیال، اقتصادی و سیاسی حادثهلریندن بحث اولونمور. حروفیلیک دؤرون حادثهلری آراسیندا پارالئللیک تاپماق دا چوخ چتیندیر. ساوئت انسکلوپیدیاسینا گؤره، مظلوم خالق کوتلهلرینین دردینه شریک اولدوغو و حروفیلییین آشاغی طبقهدن انسانلار آراسیندا یاییلدیغی ادعا ائدیلیر. بو ادعا قایناقلاردا اؤز عکسینی تاپماییب. ترسینه حروفیلییین یوخاری طبقهدن انسانلار آراسیندا یاییلدیغی حاققیندا کفایت قدر بیلگیلر وار.
۷۷۶ ه.ق ایلینده تبریز شهرینده «مهدی»، عیسی و محمد پیغمبردن اونا نیدا و سس گلمهیینه ادّعا ائدیر.
آذربایجان تاریخینده فضلاللهین اؤلوم تاریخی، سببی و کیمین طرفیندن اؤلدوردویو حاققیندا وئریلن معلومات حقیقتی گؤسترمیر. قایناقلاردا و مریدلرینین اثرلرینده ده بو بارهده وئریلن معلوماتلار مختلفدیر.
هر شئیدن اوّل، نعیمینین ۲۲ شوّال ۷۹۶ دا اعدام اولونماسی قطعیدیر. بوتون حروفی قایناقلاری بو تاریخی قید ائدیبلر. بعضیلری ایسه ۷۹۶-جی ایل ذیالقعده آیینین ایلک جمعه گونونده اعدامین یازیبلار. نعیمینین شاماخیدا حبس اولونوب، نخجیواندا اعدام ائدیلدییی بللیدیر. آنجاق نعیمینین اؤز وصیتنامهسینی باکی زندانیندا یازدیغینی نظرده آلساق اونون بیر مدت باکیدا حبسده قالماسی دا آیدیندیر. اؤلوم سببلری و اؤلوم فتواسینین کیمین طرفیندن وئریلمهسی شوبههلیدیر. بیر سیرالار تئیمورون اوغلو میرانشاه آدین چکیبلر. آنجاق میرانشاه آدینین قاراقویونلولار دؤروندن اعتباراً حروفی منبعلرینه گیردییی آیدیندیر. قاراقویونلولار لا میرانشاه دوشمن اولوب. بئله تاریخی فاکتلار اوردان نشأت آلا بیلر. تاریخده امیر تئیمورون و میرانشاهین نخجیواندا اولماسی، هیچ یئرده قئید اولونماییب!
۲۲ شوّال ۷۹۶، تیمور و میرانشاه شام سفرلرینی باشا وورموشلار. بیر باشقا ادعایا گؤره، نعیمی امیر تئیمورا یازدیغی نصیحتنامه آدلی مکتوبونا گؤره حبس اولونوب و سمرقند علمالاری فتواسی ایله اعدام ائدیلیب. ادعایا گؤره ده، سمرقند دین عالیملری بئله بیر فتوا وئررکن ۵۹۴ ه.ق ایلینده اعدام اولونموش بیر زیندیغا (شهابالدین سهروردی اولمالیدیر) کسیلن حکمو اساس آلمیشدیلار. بو ادّعا شریعت حکمونه گؤره امکانسیزدیر. چونکو اسلام حقوقوندا بیر شخصه غیابی فتوا وئریلمیردی.
ادعالار آراسیندا ان گوجلوسو ایسه نعیمینین شیروان قاضیسی بیاضالدین فتواسی ایله اعدام اولوندوغو ادعاسیدیر. نعیمی دؤرونه ان یاخین قایناق حساب اولونان «شرح مقریزی»ده شئیخین اؤلوم فرمانینین شیروانشاه شئیخ ابراهیم طرفیندن وئریلدییی یازیلیب. بونون احتمالی دا چوخدور. نعیمی نخجیواندا اَلینجه قالاسی یاخینلیغیندا اعدام اولوندوغو و اعدام اولونارکن ده محاکمه ائدیلدییی دقیقدیر. یازیلانلارا گؤره، نعیمینین مریدلرینین ساییسی ۴۰۰ نفر ایمیش و بو سای تئیمور اوچون تهلوکه یاراتمازدی. دین عالیملری نعیمییه حؤرمت ائدیرمیشلر و مظفرالدینلر دؤلتینین حکمداری شاه شجاع، نعیمییه بیر فقه اثری بئله یازدیرمیشدیر. دئمک اولار کی، نعیمی شریعت فتواسی ایله دئییل، بلکه سیاست فتواسی ایله اعدام اولونموشدور. نییهکی نعیمی، تئیمورون و شیروان حاکمینین دوشمنلری او جملهدن مظفریلر، جلایریلر و قیزیل اوردو و قاراقویونلولار امیرلری ایله سیخ علاقهسی و ایلگیسی وار ایمیش.
نعیمینین بوینو وورولاراق، جنازهسینی آتین قویروغوندا مریدلرینه عبرت اولسون دئیه نخجیواندا سوروموشلر. بیر نئچه تاریخچی، اؤلدورولمهسیندن آلتی ایل سونرا قبری آچیلمیش و جسدی ایندیکی یئرینه نقل اولونماسیندان بحث ائدیبلر. اروپا مورخلری جسدینین اودلانماسیندان یازیبلار. قبرین آچیلماسی و اودلانماسی، تصدیق اولونماییب. اعدام اولونان زامان ۵۶ یاشی وار ایمیش.قبرینین نخجیوان- جولفا یولو اوستونده یوکسک بیر تپهده یئر آلدیغی مریدلری طرفیندن ادعا اولونور. بو یئر الینجه قالاسینین یاخینلیغیندا اولدوغونو بللی ائدیر. بوتون اثرلرده اونون بیر دفعه ائولندییی و یئددی اوشاغین آتاسی اولماغی قید اولونوب. نورالله، کلیمالله، سلامالله، فاطمه خاتون، بیبی خاتون، امالکتاب و فاتحالکتاب اوشاقلارینین ادلاری ایدی. اؤلدورولمهسیندن سونرا اوشاقلارینین قایدینا درویش حسامالدین آدلی مریدی قالمیشدیر. اونلارین تبریزده یاشادیقلاری دقیقدیر.