قدیمیترین کتاب کودک جهان
در ادبیات جهان قدیمیترین کتابی که میتوان از آن به عنوان کتاب کودک یاد کرد کتابی است با عنوان جهان مرئی در تصویر
که در سال 1654میلادی (367سال پیش) توسط آموس کمینوس به چاپ رسید که نخستین کتاب درسی مصور اروپا به حساب میآید.
در سال 1671 یک روحانی به نام جیمز جانی وی کتابی با عنوان یادگاری برای کودکان را نوشت و عقاید مذهبی را به عنوان ابزار جلوگیری از ترس تلقین کرد در سال 1678 جان بانیان کتابی با عنوان پیشرفت زوار تالیف کرد . در این کتاب ، علاوه بر آموزش مذهبی ، به آموزش اخلاقی نیز توجه شده و قابل استفاده بزرگسالان و خردسالان بود . در سال 1697 داستانهای سادهای مخصوص کودکان در فرانسه منتشر شد. در سال 1762 ژان روسو کتاب امیل را متشر ساخت اما هنوز ادبیات کودکان به مفهومی که امروز به آن معتقدیم وجود نداشت تا اینکه در قرن نوزده هانس کریستن اندرسن داستانهایی نوشت و مفهوم ادبیات کودک را پایه گذاری کرد. از جمله آثار وی به کتاب جوجه اردک زشت لباس برای پادشاه دخترک کبریت فروش اشاره کرد. با این اوصاف قطع به یقین میتوان گفت کتاب صحبت الاثمار(گفتگوی میوهها) حکیم ملامحمد فضولی اولین کتاب تالیف شده در ژانر ادبیات کودک در جهان است تاریخ تالیف صحبت الاثمار مشخص نیست. اما حتی اگر سال مرگ فضولی را که 973 قمری – 469 سال پیش میباشد در نظر بگیریم باز این اثر حداقل 103 سال پیش از کتاب کمینوس نوشته شده. این اثر در قالب مثنوی تمثیلی و به زبان ترکی آذربایجانی سروده شده است و شاعر پس از توصیف باغچهای پر گل و ریحان از میوههایی مانند: گوجه سبز، زرد آلو، آلو، هلو، گیلاس، شفتالو، گلابی، سیب، انگور و… نام می برد که به رجزخوانی، و تعریف خواص ویژگی و منافعشان را بر زبان می آورند فضولی گذشته از بیان خواص طبی میوهها به زبان کودکان، ویژگیهای اخلاقی و رفتاری نیک و بد انسانها را نیز از این راه به چالش میکشد.
.
بخشی از این کتاب:
آلوچه:
اۏل سؤزونو آخیرا یئتیردی
خشمیندن آلو اؤزون ایتیردی
آلوچه یه سؤیلهدی کی ای یار
فخر ائیلهمه، ائیلهمزمیسن عار؟
کیم تورش، داخی ذلیلسن سن
اثمار آرا علیل سن سن
اکلینده سنین قاماشی دیشلر
خوش طبعلره رطوبت ایشلر
افلیجه و کوفت، جمله آزار
سنی یئیهنه اولور سزاوار
اول قادر بیمثال و همتا
آلویا منی قیلیب مسمّا
چون دُرّ قلندری به گوشم
یوز مین طرفه ساچیلدی خوشهم
گه سبزه و گاه ارغوانی
گه سرخ و سفید و زعفرانی.
گیلاس:
اۏنون سسینی گیلاس ائشیتدی
بو ضرب ایله اۏنا طعنه ائتدی…
آزرم اودونا یانمادینمی؟
کندوزونو بونجا وصف ائتدین
قورتار سؤزونو کی حددن اؤتدون
هر کیم سنی یئسه، ائتمز احلال
گونده گرک اونا اوچ کره بال
اول دم کی منی حق ائتدی ظاهر
وئردی تنیمه لباسِ فاخر
رختیم کیمی یوخدو هیچ جوهر
جسمیم کیمی یوخدو هیچ گوهر
گه زُهره و گاه مشترییم
گاهی مَلَک و گهی پرییم
سرو آغاجی تکدیر هر بوداقیم
خوبلار چکرلر اشتیاقیم
صالح سجادی