مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه گفت: براساس اعتقاد زمینشناسها که به میلیون سال صحبت میکنند، دریاچه اورمیه 500 سال دیگر پر میشود.
به گزارش آذربایجان خبرلری، موضوع احیای دریاچه ارومیه و مسائل و مشکلات ناشی از خشکی آن، از سالهای گذشته مورد توجه مردم و مسئولان بوده و دولت یازدهم و دوازدهم قول احیای دریاچه ارومیه را داده است.
این در حالی است که اعتبارات تخصیصی به پروژههای مربوط به احیاء، ضعیف بوده و همین خود سبب تاخیر در افتتاح آنها شده است.
خبرگزاری فارس با«مسعود تجریشی» مدیر دفتر برنامه ریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه در رابطه با بودجه و پروژه های احیای دریاچه ارومیه گفتوگویی انجام داده است که در پی میآید.
فارس: با توجه به اینکه فصل کاری در آذربایجانغربی به پایان رسیده، اما از اول امسال هیچ تخصیص بودجهای برای احیای دریاچه ارومیه انجام نشده و اگر در نیمه دوم سال این تخصیص بودجه انجام شود با توجه به بارش و یخبندان، زیرساختها و سازهها دچار آسیب میشوند، پس با توجه به اینکه دولت نیز بر احیای دریاچه ارومیه تاکید دارد، تخصیص بودجه چه زمانی انجام میشود و برای حفظ سازهها و تخریب آن در فصل زمستان، چه تدابیری اندیشیده شده است؟
تجریشی: متاسفانه بخش اعظمی از بودجههای ستاد احیای دریاچه ارومیه، از ردیف ماده 10 و 12 یعنی ستاد مدیریت بحران تامین شده و معمولا این بودجه، در مرداد و شهریور در ستاد به استانها اعلام میشود و در شهریور به برنامه و بودجه داده شده و سازمان برنامه و بودجه نیز در شهریور و مهر آن را به هیئت دولت میدهد.
هیئت دولت نیز در مهر و آبان ماه آن را تایید و به سازمان برنامه و بودجه ارائه داده و در نهایت این سازمان نیز آن را ابلاغ و به خزانه میدهد که از آنجا تخصیص یابد.
پس این موضوع به طور خودکار به بهمن و اسفند موکول میشود و بنابراین ستاد احیای دریاچه ارومیه، اعتبار سال گذشته را که گرفته، اکنون هزینه میکند و اعتباراتی که بهمن و اسفند امسال تخصیص داده میشود را در سال آینده هزینه خواهد کرد.
فارس: با این حال، یک سال پروژهای احیای دریاچه ارومیه به خاطر عدم تخصیص به موقع بودجه عقب افتاده است؟
تجریشی: پولهایی که به احیای دریاچه ارومیه داده می شود از سه محل بودجههای جاری دستگاههای اجرایی، صندوق توسعه ملی و ردیف های ماده 10 و 12 مدیریت بحران کشور را تامین میشود، برای مثال ردیف آبیاری تحت فشار و تونل از صندوق توسعه ملی تامین شده که محدویت ندارد، بودجههای جاری نیز که بسیار محدود بوده و ردیفهای ماده 10 و 12 هم شامل مدیریت بحران میشود.
اعتباری هم که امسال تقاضا شده و قرار است تا پایان امسال تخصیص یابد، 500 میلیارد تومان است که در مرحله اول واگذار می شود.
پیشبینی میشود که دولت در مهر ماه این بودجه را تصویب کرده و سپس به سازمان برنامه و بودجه ابلاغ کند و این سازمان نیز تا دو سه ماه بعد آن را به خزانه داده و خزانه نیز هر زمان اعتبار داشته باشد، بودجه را تخصیص میدهد.
چند پروژه عمرانی مربوط به احیای دریاچه ارومیه تا پایان سال افتتاح می شود
هم اکنون بیشتر نگرانیها، از افزایش قیمت برای خرید میلگرد و هزینههای عمرانی است چون هدف بر این است که چند پروژه عمرانی تا پایان امسال افتتاح شود که یکی پساب تصفیه شده ارومیه و تبریز است که با بهرهبرداری از آنها، 100 میلیون متر مکعب آب به دریاچه وارد میشود اما با توجه به افزایش قیمتها، نمیتوان قول داد که تا 22 بهمن ماه افتتاح میشود.
علاوه بر آن، اعتباری که از سوی صندوق توسعه ملی گرفته می شود محدود است چون با توجه به افزایش قیمت میلگرد و با توجه به اینکه در تونل میلگرد و بتن بسیاری مورد استقاده قرار میگیرد، آن نیز دچار مشکل شده، اما پروژههایی ریز مثل سردهنه ها و کنترل غبار که در زمستان نمیتوان آن را کار کرد خوشبختانه با برنامه پیش رفته و مشکلی از آن لحاظ وجود ندارد.
اما متاسفانه پروژههایی که میتوانست آب خوبی را به سمت دریاچه ارومیه رهسپار کند، احتمالا دچار مشکل خواهد کرد.
فارس: شما اشاره کردید که تخصیص بودجه امسال احیای دریاچه ارومیه در بهمن و اسفند سال گذشته تخصیص یافته، اما متاسفانه در سال گذشته تنها بخشی از تخصیص بودجه انجام شده بود.
تجریشی: دولت در سال گذشته حدود 45 درصد اعتبارات از محل 10 و 12 و تمامی اعتبارات مربوط به صندوق توسعه را تامین کرده و در مجموع در چهار سال گذشته 30 درصد اعتبارات مصوب از محل 10 و 12 دریافت شده و تقریبا تمامی اعتبارات مورد نیاز از صندوق توسعه ملی تامین شده است.
پس این اعداد نشان میدهد که اگر دولت بخواهد دریاچه ارومیه را بر اساس برنامه زمان بندی احیا کند، تامین منابع مالی آن یکی از شروط مهم آن است، بنابراین از برنامه عقب هستیم چون تزریق منابع مالی کافی صورت نگرفته اما انتظار این است که بتوان پروژه هایی مثل تونل انتقال آب را در سال 98 به پایان رساند چون جزو پروژههای ماندگار دولت بوده و میتواند 600 میلیون متر مکعب آب را وارد دریاچه کند.
فارس: هم اکنون چند کیلومتر از این تونل کار شده است؟
تجریشی: هم اکنون 22 کیلومتر آن کار شده و خوشبختانه به خوبی در حال اجرا است و یکی از موفقترین پروژههای عمرانی در کشور به شمار میرود و همچنین دو TDM در حال کار است و پیمانکاران و مشاوران نیز به طور سه شیفته پای کار هستند و دولت نیز از آن حمایت می کند اما همانطور که ذکر شد، از بابت افزایش هزینههای مربوطه نگرانیهایی وجود دارد.
بنابراین با توجه به این مسائل، اگر دولت نتواند منابع مالی مربوطه را تامین کند تا پایان 98 نیز به پایان نمیرسد و برنامه عقب می افتد.
فارس: علاوه بر آن خطر ریزگردهای نمکی نیز در صورت خشکی دریاچه ارومیه، سلامت مردم را به خطر میاندازد.
تجریشی: در این مسئله، از سال گذشته مطالعاتی آغاز و به این جمعبندی رسیده شد که اگر تا سه سال آینده یک متر تراز آب دریاچه بالا آید، حدود 90 درصد کانونهای تولید ریزگرد زیر آب رفته و رئیس جمهور در اردیبهشت ماه که از منطقه بازدید داشت از عیسی کلانتری خواست تا سه سال آینده یک متر تراز دریاچه ارومیه باید افزایش یابد.
فارس: برای اینکه تراز دریاچه ارومیه یک متر بالا آید، چه تمهیداتی اندیشیده شده است؟ با توجه به اینکه قرار بود انتقال آب سد سیلوه به دریاچه ارومیه در سال گذشته انجام شود، اما نشد، شما آن یک متر را در کدام قالب دیده اید؟
تجریشی: اقداماتی که بدون سرمایه گذاری می توان آب را به سمت دریاچه هدایت کرد شامل ممنوعیت توسعه سطح زیرکشت آبی، جلوگیری از برداشت غیرمجاز از منابع آبی سطحی و زیرزمینی، ممنوعیت خروج چغندرقند از استان هستند.
با توجه به اینکه چغندرقند میزان آب بری بالایی دارد امسال کشت آن کاهش یافت تا مدیریت مصرف آب انجام شود و رهاسازی سدها نیز سال گذشته آغاز مطلوبی داشت هر چند که وزارت نیرو ناگهان آن را قطع کرد و حتی آب سد سیلوه می توانست از طریق کانال جلدیان وارد شود و بتوان رهاسازی را براساس برنامه به پیش برد.
فارس: هم اکنون چه میزان آب دریاچه ارومیه در پشت سدها قرار دارد؟
تجریشی: هم اکنون 350 میلیون متر مکعب آب در پشت سدها وجود دارد که می توانست وارد دریاچه شود، اگر در سال گذشته اقدامات لازم انجام شده و منابع مالی تامین میشد، 13 سانتی متر تراز دریاچه ارومیه بالاتر می رفت و اگر منابع مالی به صورت کامل تامین شده بود امکان این افزایش تا 35 سانتی متر امکان پذیر بود.
هم اکنون برای بالا آمدن این متر، همه در حال تلاش هستند و باید سدها به سمت دریاچه رهاسازی شده و دستگاه اجرایی نیز مصرف و مدیریت آب داشته باشند چون سلامت مردم مهم است.
فارس: آیا شما واقعا امیدی به احیای دریاچه ارومیه دارید؟! به خصوص اینکه صحبتهای ضد و نقیضی در موضوع احیای دریاچه ارومیه وجود دارد و برخی کارشناسان اعتقاد راسخ به مسئله احیاء داشته و برخی نیز هیچ امیدی به احیای آن ندارند.
تجریشی: مطمئنا امید به احیا وجود دارد، اگر چه این دریاچه به لحاظ زمینشناسی رو به پر شدن است و براساس اعتقاد زمینشناسها که به میلیون سال صحبت میکنند، دریاچه ارومیه 500 سال دیگر پر میشود.
تبخیر از دریاچه باعث می شود تا نمک آن رسوب کرده و نقاط عمیق آن به مرور زمان پر شده و دریاچه حالت دق(پلایا) به خود بگیرد و این برای این دریاچه حدودا 500 سال طول می کشد.
همچنین یک مطالعه توسط چند مجموعه بین المللی که در زمنیه انتقال دریای خزر به دریاچه ارومیه انجام شد، به این نتیجه رسیدند که اگر آب دریای خزر را به دریاچه انتقال دهند در 50 سال آینده پر می شود.
پس تمام دریاچههای کشور در زمان 100 تا 500 سال تبدیل به«پلایا» شده یعنی کف دریاچهها صاف میشوند و هم اکنون از این پلایا در استرالیا وجود دارد یعنی زمانی که آب به آن میرسد، پخش میشود اما چون عمق ندارد به سرعت تبخیر شده و اگر بارشها مناسب باشد در آنجا چمنزار به وجود میآید و اگر گرما و خشکسالی باشد به شورهزار تبدیل میشود.
بنابراین دادههای پژوهشکده فضایی شیراز، حکایت از آن دارد که نقاط پر عمق دریاچه ارومیه به علت ورود آب شیرین عمیق تر شده و به سالهای 1394 برگشته است و این حکایت از امیدواری برای احیا در صورت ورود آب شیرین به آن است، پس دریاچه ارومیه قابل احیاء بوده و نشان می دهد که میتوان آن را احیا کرد.
هم اینک با توجه به اینکه دریاچه در انتهای حوضه آبریز قرار دارد و تبخیر بالا بوده و نیز بارشها نیز به سمت کاهش در آینده است، پس دریاچه ارومیه به سمت پلایا شدن می رود در حالی که پلایا شدن یک فرایند طبیعی زمین شناسی برای تمامی دریاچه ها به شمار میرود.
بی شک هر سیستم طبیعی عمری دارد و تمامی دریاچهها نیز زمانی از بین میروند بنابراین نباید اینگونه فکر کرد که چون انسانها پیر میشوند نباید غذا بخورند و دریاچه نیز چون صاف میشود نباید آن را احیا کنیم.
از بعد دیگر، چارهای جز موضوع احیاء وجود ندارد چون با توجه به موضوع ریزگردها، پنج میلیون در حاشیه دریاچه و 8 میلیون در حوضه آبریز آن زندگی میکنند و باید سلامت ساکنان را در نظر گرفت و به هر قیمتی شده دریاچه را در شرایط موقعیت تثبیت نگاه داشت.
در چهار سال گذشته دریاچه ارومیه تنها تثبیت شده و در واقع نه بهتر و نه بدتر شده است پس نشان میدهد که میتوان شرایط را حفظ کرد.
فارس: اما اخیرا دریاچه ارومیه 23 کیلومتر کوچکتر شده است.
تجریشی: این عددی نیست چون دریاچه ارومیه پنج هزار کیلومتر مربع است.
فارس: از قرار در جنوب استان و در مناطقی که دیگر قابل احیاء نیست، یک پارک ملی ایجاد میشود؟
تجریشی: هم اکنون در 100 هزار هکتار از جنوب دریاچه ارومیه که قابلیت احیاء ندارد، میتوان مناطقی را قرق کرده تا کشاورزی در آن انجام نشود و علاوه بر آن، پوششی گیاهی برای جلوگیری از تولید ریزگرد ایجاد کرد تا به تلطیف آب و هوا نیز کمک کند.
فارس: شما اشاره کردید که اگر انتقال آب از دریای خزر به دریاچه ارومیه انجام میشد، دریاچه 50 ساله پر میشد، آیا برنامهای برای انتقال آب از وان ترکیه وجود دارد یا در حد مطالعه بوده است؟
تجریشی: با وجود اینکه مطالعه انتقال آب از خزر انجام شده اما قصدی برای انتقال آن به دریاچه ارومیه وجود ندارد، علاوه بر آن، مطالعه انتقال آب از وان نیز انجام شده که به لحاظ شیمیایی مشکلاتی داشته است، بنابراین هیچ مذاکرهای با ترکها انجام نشده و هیچ برنامه عملیاتی برای انتقال آب از ترکیه وجود ندارد اما با این حال دلیل نمیشود که مطالعه انجام نشود.
فارس: تصفیهخانه گلمان ارومیه قرار بود در هفته دولت امسال افتتاح شود اما نشد، گفته میشود که تصفیهخانه ارومیه نیز قرار است در دهه فجر افتتاح شود، آیا این تصفیهخانه نیز به سرنوشت گلمان مبتلا میشود و دلیل اصلی افتتاح نشدن تصفیه خانه گلمان چه بود؟
تجریشی: سازمان برنامه و بودجه باید به پروژههایی که به پایان رسیده کمک مالی کند و با توجه به افزایش قیمت مصالح، باید راهی پیدا شود که پیمانکاران بتوانند پروژه را تمام کرده و منابع مالی به یک شکل دیگر تامین شود./ فارس