کاسبان جنگ و تکرار تاریخ
▪️ چنگیزخان مغول پس از یکپارچه کردن اقوام مغول و تارومار کردن دشمنان و رقبایش قلمرو خود را تا مرزهای خوارزمشاهیان گسترش داد.
▪️ با اینکه ایران بعنوان یکی از سرزمین های خوارزمشاهیان هدف جذابی برای تصرف و کسب فراوان بود، اما چنگیزخان تصمیمی و هدفی مبنی بر حمله به خوارزمشاهیان نداشت! چرا که او کار جدیدی آموخته است!
▪️ چنگیزخان کشف کرده بود که سرزمینش در مسیر جاده ابریشم قرار گرفته و او میتواند زندگی مردمش را بدون خونریزی و با تجارت، دگرگون کند!
▪️ چنگیز تصمیم میگیرد تعدادی سفیر نزد همسایه خود سلطان محمد خوارزمشاه بفرستد. هزار و پانصد شتر بهمراه بیش از چهارصد بازرگان و سه نفر فرستاده مخصوص با هدایای ویژه، در قالب یک کاروان بزرگ به سمت خوارزمشاهیلر حرکت میکنند.
▪️ ابن اثیر مینویسد: «کاروان در نظر غایرخان، حاکم محلی و طماع شهر اُترار (یکی از شهرهای مرزی خوارزمشاهیان در شمال شرقی فلات ایران ) چنان باشکوه و پُرزرق و برق بود که او نتوانست از آن چشمپوشی کند و اقدام به توقیف کاروان کرد».
▪️ غایرخان به سلطان محمد مینویسد :«کاروانی از بازرگانان مغول، قصد ورود به قلمرو شاهنشاهی دارند، با آنها چه کنم؟» سلطان با کمخردی پاسخ میدهد: «فرض کن این فرستادگان مغول، جاسوس هستند! جز قتل عام کردن میتوان حکمی در مورد جاسوسان صادر کرد؟»!
▪️ غایرخان که منتظر چنین پاسخی بود تا اموال کاروان را تصاحب کند، بلافاصله تمامی بازرگانان و سفرای مغول را قتل عام و اموال آنان را با حکومت مرکزی تقسیم میکند.
▪️ خبر به چنگیزخان میرسد. او خود را کنترل میکند و این قتل عام را یک حادثه به سبب عدم شناخت دو همسایه از یکدیگر میخواند. چنگیز کاروان دوم را همراه با پیام دوستی نزد دولت خوارزمشاهیان میفرستد.
▪️ بازرگانان، از ترسِ خود برای رفتن به سرزمین خوارزمشاهیان، به چنگیزخان میگویند. چنگیز به آنان اطمینان داده و از آنان میخواهد باکی به دل راه ندهند. اما کاروان دوم نیز توقیف شد و بازرگانان مغول کشته و هدایا و اموال بازرگانان غارت میشود. علاوه بر اینها غایرخان به جهت تحقیر سفرای چنگیز، فرمان میدهد، سبیل سفیران را تراشیده و آنان را بر.هنه از شهر بیرون کنند!
▪️ چنگیز خشمگین شده و آخرین پیام را توسط پیکی به سلطان محمد میفرستد که بسیار ساده ولی ترسناک بود. او مینویسد: «شما جنگ را انتخاب کردید».
▪️ بیتدبیری سلطان محمد خوارزمشاه در برخورد با همسایهای که قصد فعالیت آزاد تجاری داشت، باعث حملهی چنگیرخان به سرزمین های خوارزمشاهی شد. جنگی که حتی خود چنگیزخان راغب و علاقه ای به شروع آن نداشت.
امیر افشار افشاری