متاورس چیست؟
برای درک بهتر مفهوم متاورس اول گاهی به معنای آن میاندازیم. متاورس از دو واژه متا (Meta) و ورس (Verse) تشکیل شده است. کلمه متا به معنی «برتر» و ورس که از کلمه «Universe» گرفته شده به معنی «جهانی» است. به این ترتیب عبارت متاورس را میتوان «جهان برتر» یا «برتر از جهان» تلقی کرد.
متاورس به عنوان یک شبکه مجازی عمل کرده که در آن کاربران قادر خواهند بود با یکدیگر و با دیگر اجزای محیط اطراف خود تعامل کنند. به عبارتی دیگر، در دنیای متاورس افراد به صورت آنلاین و مجازی به نقشآفرینی میپردازند.
این دنیای مجازی، جنبههای مختلف شبکههای اجتماعی، بازیهای ویدیوئی، فناوری واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR) و در نهایت بلاکچین را با یکدیگر ادغام میکند. به همین دلیل متاورس را میتوان به دنیایی که توسط واقعیتهای مجازی و واقعیتهای افزوده ساخته میشود هم نسبت داد.
با افزایش نفوذ بلاکچین در دنیای فناوری، پای متاورس به بازیهای بلاکچینی باز شد. بازیهایی که افراد در آن میتوانند آیتمهای بازی را در قالب توکن خریداری و معامله کنند. البته توجه داشته باشید نوع عملکرد بازیهای متاورس در بلاکچین، تفاوتی با بازیهای غیر بلاکچینی ندارد و فقط داراییهای بازیکن در بازی به توکن تبدیل شده است.
تاریخچه متاورس
با وجود اینکه هنوز خیلی با نمونههای کاربردی فناوری متاورس فاصله داریم اما این مفهوم مدتهای طولانی و برای چندین دهه است که در داستانها، بازیهای رایانهای و فناوریهای دیجیتال مطرح بوده است. در حقیقت واژه متاورس و خلق آن به دهه ۹۰ میلادی زمانی که نیل استفنسون (Neal Stephenson) کتابی با نام اِسنو کرَش (Snow Crash) منتشر کرد باز میگردد.
این نویسنده در این کتاب برای اولین بار مفاهیمی مثل متاورس و آواتار (Avatar) را در قالب داستان پیشبینی کرد. مفاهیمی که سالها بعد از آن با همین نام به دنیای دیجیتال راه پیدا کردند. این ماجرا به همین جا ختم نمیشود. مدتها بعد نویسنده کتاب بازیکن شماره یک آماده (Ready Player One) ، ارنست کلاین (Ernest Cline) به روایت زندگی انسانها در سال ۲۰۴۴ میپردازد.
در این کتاب روایت شده انسانها میتوانند زندگی مشقتباری که در دنیای واقعی دارند را با زندگی در دنیای مجازی و دیجیتال ادامه دهند. نگاهی به همه این جریانات و در نهایت تغییر نام فیسبوک به متا همه نشاندهنده این است که از گذشته تاکنون برنامههای زیادی برای مقوله متاورس وجود داشته است.
واقعیت مجازی «VR» در متاورس چیست؟
واقعیت مجازی «Virtual Reality» که به اختصار به آن «VR» میگویند یک دنیای دیجیتالی است که افراد با ورود به آن و با استفاده از عینکهای واقعیت مجازی با اشیاء و کلیه وقایه موجود در آن تعامل داشته باشند. به این صورت که کاربر با زدن این عینک وارد دنیای مجازی شده و در این دنیا میتواند تجربیت گوناگونی داشته باشد.
واقعیت افزوده «AR» در متاورس چیست؟
واقعیت افزوده یا «Augmented Reality» که به آن «AR» هم میگویند، در کنار واقعیت افزوده یا«VR» ابزار تحقق متاورس محسوب میشود. به عبارتی دیگر عبارت واقعیت افزوده، همانطور که از اسمش پیداست، ماهیت اضافهکنندگی دارد. یعنی یک شیء یا کاراکتر دیجیتالی را به یک فضا اضافه می کند.
اگر فیلمهای گارفیلد (Garfild)، دامبو (Dumbo)، سونیت خارپشت (Sonic the Hedgehog)، آلیس در سرزمین عجایب (Alice in Wonderland)، مالیفیسنت (Maleficen) و از این قبیل فیلمها را دیده باشیدکه در آنها شخصیتهای واقعی با شخصیتهای غیرواقعی مانند حیوانات یا حتی شخصیتهای کارتونی به بازی پرداختهاند بیشتر به مفهوم واقعیت فزوده پی میبرید.
هرچند مفهوم لایواکشن (Live Action) با مفهوم واقعیت افزوده متفاوت است، اما برای درک بهتر AR میتواند بسیار کمک کند. در حقیقت در واقعیت افزوده، تجربیات دیجیتالی، مانند این فیلمها، بدون هیچ واسطهای به دنیای فیزیکی ما اضافه میشوند و ما با آنها تعامل برقرار میکنیم.
متاورس و فیسبوک
شرکت فیسبوک (Facebook)، غول حوزه فناوری، یکی از نمونه شرکتهای پیشرو در حوزه متاورس است. همانگونه که در خبرها شنیدیم فیسبوک بهتازگی اقدام به تغییر نام این کمپانی به «مِتا (Meta)» کرده است.
مارک زاکربرگ (Mark Zuckerberg)، مدیرعامل فیسبوک، در یک کنفرانس مجازی در اینباره گفته:
«امیدوارم در آینده بهعنوان یک شرکت متاورس دیده شویم و قصد دارم کار و هویت خود را بر آنچه در حال ساخت آن هستیم، تثبیت کنم. ما اکنون بهعنوان دو بخش مختلف به کسبوکار خود نگاه میکنیم و گزارش می دهیم؛ یکی برای خانواده اپهایمان و دیگری برای تلاشی که در پلتفرمهای آینده انجام میشود.
حالا بهعنوان بخشی از پروژه، زمان آن فرا رسیده است که یک برند جدید اتخاذ کنیم تا همه کارهایی را که انجام میدهیم در بر گیرد؛ تا منعکس کنیم چه کسی هستیم و قصد ساخت چه چیزی را داریم.»
از آنجاکه شرکت فناوری فیسبوک دارای پتانسیل بالای و منابع مالی گسترده است به نظر میرسد ورودآن به حوزه متاورس تحول بزرگی را در این بخش ایجاد کند. از طرفی دیگر همکاری مشترک فیسبوک با شرکتهای مطرح و بزرگ برای بسط و توسعه متاورس دلیل محکمم دیگری بر گستردهبودن این پروژه است.
مارک زاکربرگ در وصف دنیای متاورس اینگونه گفته: «در دنیای مجازی متاورس هرکسی میتواند هرکاری را که تصور میکند انجام دهد. با دوستان یا اعضای خانواده خود دور هم جمع شوند، کار کنند، در کلاسهای آموزشی شرکت کنند، با یکدیگر بازی کنند، به خرید بروند، و به طور کلی تمامی تجربههایی که انجام آنها را با موبایل یا کامپیوتر نمیتوان تصور کرد، از نزدیک حس کنند».
خیلیها فناوری متاورس را جایگزینی برای اینترنت امروزی میدانند که زاکربرگ یکی از همین افراد است و برای محقق شدن این آینده بسیار در تلاش است.»
نقش ارزهای دیجیتال و توکنهای غیرمثلی (NFT) در متاورس
همانطور که پیشتر توضیح دادیم متاورس جایی است که اختیار همه چیز در آن در اختیار خودمان است. نکتهای که باید مد نظر قرار دهید این است که دنیای متاورس با ارزهای دیجیتال وابستگی دارد.
در واقع در دنیای متاورس هم این امکان برای کاربران وجود داشته که همانند دنیای واقعی به خرید و فروش و معامله بپردازند. بنابراین برای انجام مبادلات نیاز به ارزی خواهید داشت. به همین دلیل ارزهای دیجیتال میتوانند بهترین گزینه و انتخاب باشند.
علاوه بر ارزهای دیجیتال اصطلاحی که خصوصا این روزها بیشتر با آن روبه رو میشویم توکنهای غیرمثلی یا NFT (Non-fungible token) هستند. این توکنها یکی از جدیدترین پدیدههای فناوری بلاکچین بوده که به سرعت در حال گسترش است.
یکی از نقشها و ویژگیهای اصلی توکنهای غیرمثلی در دنیای متاورس به اعطای مالکیت کامل شخصیتها، آیتمهای جمعآوریشده در بازی و حتی زمین مجازی به افراد میتوان اشاره کرد.
ویژگیهای متاورس
حضور
به عنوان اولین و مهمترین ویژگی متاورس به حضور یا همان Presence میتوان اشاره کرد. منظور از کلمه حضور در متاورس این است که کاربران در این دنیای مجازی و در کنار باقی کاربران، احساس حضور کنند. تحقیقات نشان میدهد که این احساس حضور به افزایش کیفیت تعاملات در این دنیای مجازی کمک میکند.
نکتهای که باید در اینجتا به آن اشاره کنیم این است که این احساس حضور و نزدیکی با دیگران، از طریق هدست و نمایشگرهایی که در مقابل شما قرار دارند انتقال پیدا میکند.
همکاری
قابلیت همکاری یکی دیگر از جوانب مهم در دنیای متاورس محسوب میشود. با کمک این قابلیت کاربران میتوانند به همهجای این دنیای مجازی سفر کرده و با یکدیگر همکاری کنند. به عبارتی دیگر یکپارچگی موجود در متاورس به کاربران این امکان را داده تا با داشتن یک آواتار یکسان بتوانند در عمه بخشهای آن حضور داشته و از امکانات آن برخوردار شوند.
استانداردسازی
استانداردسازی یا همان Standardization یکی از اصلیترین ویژگیها و جوانب متاورس است که بر اهمیت آن میافزاید. همانطور که هر سیستم و سازمانی برای استانداردشدن نیاز به یک سیستم استانداردسازی دارد، متاورس نیز از این قاعده مثتثنی نیست.
جالب است که بدانید ایجاد این ویژگی در دنیای مجازی متاورس تا حدی حائز اهمیت بوده که حتی یک سازمان بینالمللی برای آن در نظر گرفته شده تا پروتکلهای استاندارد متاورس را تأیید کند.
دنیای بی انتها
متاورس مفهوم و تعریف گستردهتری نسبت به دنیای واقعی که دارد که در آن زندگی میکنیم. با توجه به اینکه دنیای متاورس به غضاهای فیزیکی محدود نیست تا بینهایت امکان گسترش آن وجود دارد و حد و مرزی برای آن وجود ندارد. به طور خلاصه باید گفت متاورس دنیای بیپایان است.
همزمانی
همزمانی یکی از ویژگیهای مهم و قابل توجهدر متاورس است. این بدان معناست که در دنیای متاورس امکان و قابلیت ارتباط و تعامل بین کاربران سراسر جهان به صورت همزمان وجود دارد. به عبارتی دیگر حوزه متاورس توانایی تعامل و ارتباط میان میلیاردها کاربر در زمان واقعی را فراهم میکند.
سرعت
این ویژگی هم یکی از مهمترین شاخصههای متاورس بوده چراکه در آن، نیازی به جستجو برای هیچ موضوعی نیست در متاورس همهچیز حتی هرگونه اطلاعات بهصورت آنی در متاورس قابل دسترس کاربران است.
پایداری
ویژگی پایداری در متاورس به منزله امکان دسترسی همیشگی است. شما میتوانید ساختمانهای مجازی جدید یا اشیاء دیگری را در دنیای متاورسی خود ایجاد و اضافه کنید. همچنین میتوانید آنها را انگونه که میخواهید تغییر دهید و نکته جالب توجه این که این تغییرات در بازدیدهای بعدی شما هم اعمال ده و ذخیره میشوند.
هزینه
از مزیتهای بارز و محبوبی که در دنیای متاورس وجود دارد حذف هزینههای دنیای فیزیکی مثل هزینه رفتوآمد، آموزش، خرید سختافزارها و نرمافزارها و موارد دیگر میشود. چون نه دیگر نیازی به رفت و آمد هست و نه خرید سخت افزار یا نرم افزار. امری که در برخی موارد میتواند سبب بهبود وضعیت زندگی انسان شود.
محدودیتهای متاورس
عدم انطباق و سازگاری برخی افراد
در عصر حاضر که عصر تکنولوژی و فناوری است و همه چیز به سمت ماشینی شدن پیش میرود هنوز هم افرادی هستند که حاضر نیستند روشها و شیوههای زندگی سنتی خود را ترک کرده و به زندگی مدرن روی بیاورند. به عنوان مثال کسانی که ترجیح میدهند به جای مطالعه کتابهای الکترونیکی یا همان eBookها نسخه چاپی و کاغذی آن را مطالعه کنند.
افرادی که ترجیح میدهند بهجای استفاده از همراه بانک، از پول نقد استفاده کنند. به جای خرید آنلاین ترجیح میدهند به داخل فروشگاه رفته و خودشان از نزدیک خریدشان را انجام دهند. حال چطور میتوان از این افراد انتظار داشت که وقتی هنوز به خوبی نمیتوانند با اینترنت ارتباط برقرار کنند، با Metaverse انطباق و سازگاری داشته باشند.
حذف لذتهای فیزیکی در دنیای واقعی
یکی دیگر از محدودیتها و در واقع نقاط ضعفی که متاورس برای انسانها به ارمغان میآورد از بین بردن و حذف لذتهای فیزیکی است. همانطور که گفتیم در متاورس شما هر آنچه را که بخواهید و به هر جایی که مدنظرتان باشد در کمترین زمان ممکن دسترسی خواهید داشت و این یعنی تجربه نکردن بسیاری از لذتها که تاکنون تجربه میکردید.
مثلا در زندگی واقعیتان شاید یکی از لذتها در هنگام سفر دیدن مناظر و مسیر سفر بوده که این در متاورس دیگر قابل دست یافتن نیست چرا که در حد ثانیه به دورترین مکانهای موردنظرتان سفر خواهید کرد.
یا مثلا لذت تعمیر یک وسیله قدیمی، درس دادن و بازی کردن با بچهها، تمیز کردن محیط زندگی، ورزش صبحگاهی، قدم زدنهای شبانه با دوستان و بسیاری از لذتهای دیگر که در متاورس حذف شده است.
شاید برای کسانی که از پیرفت تکنولوژی لذت میبرند این محدویتها مسئله مهمی نباشد و حتی از نظرشان خندهدار هم باشد، اما به خاطر داشته باشید یک زندگی رقابتی و کاملاً هدفمحور هم معایب خاص خودش را دارد و میتواند به روحیات انسان آسیب وارد کند.
آیا متاورس جایگزین اینترنت خواهد شد؟
نگرشی که این روزها در بسیاری از محافل و بر سر زبان بسیاری از کاربران میشنویم این است که متاورس قرار است جای اینترنت را بگیرد و حتی خیلیها متاورس را اینترنت آینده نامگذاری کردهاند. شاید این نظر تا حدی درست باشد. چراکه متاورس کلیه اطلاعات و دادهها را برای ما دست یافتنی میکند و با این تفاسیر دیگر به اینترنت نیازی نخواهیم داشت.
اما از سوی دیگر دادهها حاکی از وجود چیزی حدود ۱.۷ میلیارد وبسایت در سراسر جهان است. کاملاً مشخص است این حجم از اطلاعات چیزی نیست که براحتی بتوان آن را به پروژهای مثل متاورس انتقال داد. مارک زاکربرگ، متاورس را نسخهای متفاوت از اینترنت فعلی دانسته و بر این موضوع تاکید دارد که اینترنت فعلی همچنان در اختیار کاربران خواهد بود. با این حال بسیاری از خدمات در اینترنت، جای خود را به خدمات جدیدی در متاورس مخواهد داد.
بهترین پروژه های متاورس
متاورس دارای پروژههای متعدد زیادی است که به کاربران این امکان را دادهدر حین بازی کسب درآمد هم داشته باشند. این پروژههای و پلتفرمها در حوزه ارزهای دیجیتال از محبوبیت زیادی برخوردار هستند و طرفداران زیادی را به خود اختصاص دادهاند. از مهمترین پروژههای متاورسی به موارد زیر میتوان اشاره کرد.
دیسنترالند یکی از نمونههای شناخته شده و مطرح در دنیای متاورس در جهان است. پلتفرم دیسنترالند بر اساس فناوری بلاکچین کار میکند و در آنها گیمرها میتوانند به کمک ارزهای دیجیتال ساختمانهایی مثل شهربازی بسازند و حتی از آنها کسب درآمد کنند. در دیسنترالند میتوانید زمین بخرید و یا آن را بفروشید و از پول آن برای خرید اسلحه در بازی فورتنایت استفاده کنید.
سند باکس (Sandbox)
سندباکس یکی از بهترین پروژههای متاورسی بوده که طرفداران زیادی هم دارد. این پروژه مبتنی بر بلاکچین دارای امکانات و قابلیتهای زیادی است که کاربران در آن امکان خرید، فروش، و ادعای مالکیت اموال متفاوت خود را دارند. این پلتفرمدر عین امنیت و قابلیت اطمینان دارای معایبی است که از مهمترین آنها به هزینه بالای شبکه اتریوم برای خرید بلاکچین میتوان اشاره کرد.
ناکاموتو (Nakamoto)
ناکاموتو یا Nakamoto یکی دیگر از پروژههای متاورسی است که در این بازی هم مثل بازی دیسنترالند، کاربران امکان خرید زمینهای مجازی، ساختن آن و درنهایت فروش آن را دارند. خرید و فروش زمین مجازی به منزله سرمایهگذاری در متاورس است. لازم به ذکر است که در بازی ناکاموتو، توکنهای قابل معاوضه به نام ناکا شناخته میشود که ارز دیجیتال بسیار مناسب و روبهرشدی محسوب میشود. این بازی واقعیت مجازی یکی از تازهترین بازیهای متاورسی است که توکن آن در حال حاضر ارزشی معادل ۳ دلار دارد.
اکسی اینفینیتی (Axie Infinity)
اکسی اینفینیتی (Axieinfinity) یکی از پروژههایی که بسیاری از کاربران با نام آن آشنا هستند. محبوبیت این بازی آنلاین به این دلیل است که در حین بازی امکان کسب درآمد را نیز به کاربران خود میدهد. در اکسی اینفینیتی کاربران میتوانند حیوانات موردعلاقه خود را بهصورت مجازی پرورش داده و با استفاده از انها کسب درآمد کنند.
مهمترین شرکتهای فعال در حوزه متاورس
۱- متا (Meta)
متا که نام جدید شرکت فیسبوک است از مهمترین شرکتهای فعال در حوزه متاورس محسوب میشود. این شرکت تاکنون بیش از ۵۰ میلیون دلار سرمایه خود را صرف توسعه شبکه متاورس کرده است.
۲- مایکروسافت (Microsoft)
شرکت مایکروسافت نمونهای دیگر از شرکتهای مهم و فعال در حوزه متاورس بوده که پیش از ورود به این حوزه فعالیتهایی در زمینه هولوگرام و واقعیت گسترده (XR) از طریق پلتفرم مایکروسافت مش داشته است. مایکروسافت قصد دارد دنیای واقعی را با واقعیت مجازی و واقعیت افزوده ترکیب کند. این شرکت همچنین میخواهد هولوگرامها و آواتارهای مجازی را تا سال ۲۰۲۲ به Microsoft Teams اضافه کند.
۳- اپیک
اپیک شرکت سازنده بازی معروف فورتنایت (Fortnite) است. مدیرعامل ایپک در مصاحبهای اعلام کرده که علاقه بسیاری به توسعه متاورس دارد. هنرمندانی مانند آریانا گرنده و تراوس اسکات در این بازی کنسرت برگزار کردهاند و حتی سخنرانی مشهور مارتین لوتر کینگ در سال ۱۹۶۳ نیز در این پلتفرم بازسازی شده است.
آینده متاورس
در عصر فناوری که در حال حاضر در آن زندگی میکنیم به لطف هوش مصنوعی و اینترنتیشدن کسب و کارها و روی کار آمدن شبکههای اجتماعی، زندگی بشر دچار تغییر و تحول اساسی شده است. اگر به ۱۰ سال پیش نگاهی بیاندازیم خواهیم دید فرق زندگی امروز ما با همین ۱۰ سال گذشته از زمین تا آسمان است.
متاورس (Metaverse) مقولهای است که امروزه بیش از گذشته شاهد محقق شده آن هستیم. دنیای جدیدی که فارغ از محدودیتهای اینترنت کنونی امکان ارتباطات و کسب تجربیات متنوع را برای همه فراهم میکند. در دنیای مجازی متاورس هر آنچه بخواهید در دسترس شماست، میتوانید شخصیت مورد علاقه خودتان را در آن بسازید و درست شبیه زندگی واقعی در آن زندگی کنید.
هر چیزی در این دنیا را میتوانید به صورت کاملا غیر متمرکز کنترل کنید بدون اینکه اختیار و مدیریت آن دست نهاد دولتی خاصی باشد. این همان نقطه اشتراک و ارتباط متاورس با فناوری بلاکچین است.
این را هم باید در نظر داشته باشیم که در کنار تمام مزایایی که پیشرفت فناوری برای ما به ارمغان آورده باعث شده بشر نسبت به قبل منزویتر شود. به لطف همین فناوری افرادی هستند که کسب و کارشان را به داخل منزل بردهاند و ارتباط اجتماعی و رفت و آمدشان به محیط خارج از منزل بسیار کمتر از گذشته شده است.
بنابراین یکی از بزرگترین معایبی که فناوری برای ما به همراه داشته همین انزوا و کمرنگشدن تعاملات اجتماعی است. حال دنیای برتر یا همان متاورس میآید تا کارها را خیلی آسان و در مقابل، انزوا را خیلی عمیقتر کند.