گورستان سکایی مشکین – ابراهیم ساوالان

گورستان سکایی مشکین

در آذربایجان نعل اسب را نشان برکت و وفور نعمت و رزق و روزی می دانند و از آن برای تبرک محل کسب و کار خود استفاده می کنند. قشقایی‌ها نیز از پرورش دهندگان ممتاز اسب در منطقه خاورمیانه هستند که شهرت اسب قشقایی را فراتر از منطقه رسانده اند و اسب اصیل ترکمن نژادی شناخته شده در سرتاسر گیتی می باشد.

در هزاره اول پیش از میلاد ترکها بعد از درگذشت فرماندهان و قهرمانان خود مراسم با شکوهی جهت تدفین اسب فرماندهان نیز برگزار می کردند و ظروف مربوط به غذا و هدایا را نیز به طرز شگفت آوری در کنار جسد اسب مدفون می ساختند. به طوری که مولف «تلخیص الآثار فی عجایب الاقطار» به صراحت می نویسد که اوغوزها اسب را پرستیده اند. ترکها برای اسب بزرگان خود نیز افسانه‌هایی ساخته‌اند که نشانگر حرمت ونقش این حیوان در نزد آنها دارد. بر اساس افسانه‌ها اسب کوراوغلو و اسب بامسی بئیرک در نتیجه آمیزش نریان دریایی و مادیان زمینی به دنیا آمده اند. اسب کؤگودی مرگن؛ قهرمان دستان آلتایی مادایی قارا مستقیما از آب آفریده شده است. بر اساس اعتقادات کهن ترکهای یاقوت (ساکن سیبری) اسب های قهرمانان از آفتاب می آیند.

محمود کاشغری در کتاب «دیوان لغات الترک» اسب را بال ترک (تورکون قانادی) نامیده است، برای همین پاشاها برای آنکه ضربه‌ای کاری بر «کوراوغلو»، وارد سازند توطئه ربودن اسب وی «قیرآت» را می چینند. چراکه کوراوغلو بدون قیرآت ترک شکسته بالی است که نصف دلاوری خود را از دست داده است. در کل این دستان، کوراوغلو تنها یک بار لب به التماس گشوده است و آن زمانی است که حمزه به تحریک پاشاها قیرآت رامی‌دزدد.

ائشیدر پاشالار بی‌لر / شادلیق خبرینی سؤیلر
کوراوغلو التماس ائیلر/ بالا اینجیتمه قیرآتی.

بنا به نوشته‌های هرودوت سکاها هنگام سوگواری برای امپراطور اسب وی را نیز کشته و به همراه وی دفن می کردند. این گزارش در کتیبه‌های «اورخون – یئنی سئی» در سطور مربوط به مرگ بیلگه خان نیز خود نمایی می کند که بهترین اسب‌های وی را کشته و دفن نموده‌اند. معتبرترین سند برای وجود چنین اعتقاداتی مقبره های کشف شده در مشکین‌شهر می باشد.

به گفته دکتر رضا رضالو در این گورها سی‌و‌چهار اسب تدفین شده که با نظم بسیار خاصی این حیوانات را خفه کرده و در گور دفن کرده‌اند. به نظر می‌رسد این اسب‌ها بخشی از نذوراتی بوده که در ارتباط با تدفین انسانی به یکی از بزرگان و شاهان سکایی تقدیم شده است. (روزنامه جام‌جم، دوشنبه 5 خرداد1393، صفحه 19)

این مقبره سه هزار سال امروزه در معرض نابودی قرار گرفته و مسولان شهری و استانی نیز کوچکترین توجهی به این یادگار فرهنگ گذشته ندارند.

ابراهیم ساوالان