آذربایجان اۏیاقدی؛ کیملیگینه دایاقدی
:«پان تۆرکلرله احواز عرب لری؛ بو ایکیسی منیم شاه اۏلماغیما مانع دیلر»، رضا پهلوی دئییر.
بو سؤز تام دۏغرو-دۆزگۆندۆر؛ اۏ سببین دئمیر، آنجاق من دئییرم: ایراندا هئچ بیر بؤلگه، آذربایجانلا خوزیستان کیمی اقتصادی، ائلهجه ده کۆلتۆر باخیمدان غارت اۏلمایب دیر. آذربایجانین ایرانا اؤنَمی، اۏکراینانین روسیایا اؤنَمی قدَردیر. اۏکراینا روسیانین تاخیلینی تأمین ائدیردی، آذربایجان دا، اؤیله جه. بو تأمین ائتمک، اۏکراینا میللتینه ائله بیر عایید گتیرمیردی. آذربایجان دا تماماً بئله دیر. پیشهورینین ایستگیندن بیری، تاخیلین یۆزده أللی قازانجینی آذربایجانا صرف اۏلماغی ایدی؛ شاه ایسه بونو قبول ائتمیردی. اۏکراینا روسیانین آوروپایا آچیلان قاپیسی دیر؛ آزربایجان دا، بو سایاقدا ایرانین آوروپایا آچیلان قاپیسی دیر. آنجاق بو موقعیت آذربایجان ا بیر اۆستۆنلۆک وئرمهییب. آزربایجان ایرانین انتلئکتول (آیدین دۆشۆنجهلی) ضیالی طبقه سینی تأمین ائدیر. ادبیات، فلسفه، فیزیک، جغرافی، تاریخ هابئله باشقا علمی ساحه لرده چالشیب، یارادیجی اثرلرین مؤلفی آذربایجان لیلار دیرلار. بو چۏخ اؤنَملی(اهمیتلی) فاکتور دور، نهدنی ایسه هر شئی دن چتین، یارادیجی اینسان بئجَرمکدیر. یۆز ایللر چکیر طالباۏو، صادق هدایت، شهریار، غلام حسین ساعدی، احمد کسروی، رضا براهنی، عباس زریاب خویی، ژاله آموزگار، خلیل ملکی، … کیمی شخصیت لر عرصهیه گلسین، هابئله اثر یاراتسین. بو شخصیت لر فارس ادبیاتی لا اۏنون علمی ساحه لرینه تایسیز قوللوقلار ائدیب لر. موسیقی ده تایسیز سس لر حمیرا، هایده، مهستی، قوقوش( گوگوش)، داریوش کیمی لری، اینجه صنعتده(هنر) ایسه، یدالله صمدی، مهران مدیری… ایدماندا، تختی، علی دایی، رضازاده … اوْنلارا بخش ائدیب. بو خیدمت لره مادی-معنوی باخیمدان قیمت وئرمک اۏلماز؛ اۆستهلیک اؤلچۆلمزدیر. آنجاق بۆتۆن بونلارا فارس حاکمیتی هئچدن(مفتهسینه) ییه دوروب. بو آداملار آنا دیلینده ادبیات لا علم یاراتسایدیلار، بیز بو راحاتلیغا مانقورتلوغا اۆز گتیرردیک می؟!!!
یۏخ جاوابی دۏغاسال، هابئله آیدیندیر. بو شخصیتلر فارس ادبیاتینین گلیشمهسینه قوللوق ائتمهسه ایدیلر، بوگۆن ائله اۏ ائتنیک بو قدر بیزلره فخر ساتا بیلردیمی؟! بونون دا جاوابی دۏغاسال اۏلاراق، یۏخ دئییلمهلیدیر. هرهانسی قوم یا ائتنیک بو قدر اؤنَملی، هابئله دگرلی مال-مۆلکۆ راحات ألدن وئررسه؛ فارس میللتی ده آذربایجان ی ألدن وئرر. اۏنا گؤره ده، من رضا پهلوینین آذربایجان میللی حرکاتینا پانتۆرک آدی قۏیوب، هابئله اۏنا مانع کیمی باخماسینا حاق وئریرم. یالنیز بونونلا ایرانشهریلر بو قدر آذربایجان ین سیاسی اۏلماسیندان قۏرخورلار. بونلار هله ده آذربایجانا مستملکه چیلیک سیاستیله باخیرلار، هابئله دۆشۆنۆرلر: ایگیرمی بیرینجی یۆزاییلیکده گرک بو باخیشلا آذربایجان ایداره اۏلونسون. گؤردۆگۆنۆز کیمی، اۆستهلیک دموکراتیک انتلئکتول فارس دیلی ضیالی لاری دا، بو باخیشلا بو دۆشۆنجهدن آیریلماق ایستهمیرلر. سامانی لر چاغیندان اۏنلارین باخیشلاری تۆرکلره بئله اۏلوب: تۆرک لره مقام وئر، پست وئر، دَگر وئر، آنجاق دیل-دۆشۆنجه سینی وئرمه! دیل اؤزۆنه دۆشۆنجه تؤرهدیر.
بهنام کیانی-اجیرلی