تورک کولتورونده یاس و کدر رنگلری
اوتوز ایل قاباغا قدر، بیزیم کندده یاس و کدر رنگلری آغ، قارا و گؤی ایدی و یاس مراسیملرینده هامی قارا گئیمهیه مجبور دئییلدی. بیرده کی یاس تؤرنلرینده، یالنیزجا نذیرلی اولان آداملارین آغ، قارا و گؤی گئیمهسی گرکلی ایدی، نذیرلی اولمایانلار ائله یاس تؤرنلرینده ده، گئنل و رنگلی گئییملرله اشتراک ائدیردیلر.
اوزون ایللر اوشاغی اولمایان آنا-آتالار و اوشاقلاری آغیر مریضلیکلرله اوز-اوزه گلن عاییلهلر« بیر اوشاغیم اولسون یادا اوشاغیم درمان اولسون » دئیه اونو آغ یادا قارا رنگینه نذیر ائدیردی. بعضی عاییلهلر عنعنه اولاراق ایلک اوشاغی قاراکؤینک و ایکینجیسینی آغکؤینک ائدردیلر. چوخ چتین لیکله تاپیلان اوشاغا یا نئچه قیزدان سونرا دوغولان اوغلانا گؤی کؤینک دئیردیلر. یاس تؤرنلرینده اؤزل رنگ گئین آداملار نذیرلی حئساب اولوردو.
محرم آییندا قاراکؤینکلر زنجیر، آغکؤینکلر قمه ووراردی. گؤیکؤینک آدام عَلَم دولاندیریب شربت پایلاردی. نذیرلی اولمایان آداملار عادیجه گئییملرینی گئییب شاخسئی گئدیب سینه ووراردیلار. ائله بونا گؤره، ایللر اؤنجهدن قالمیش نؤوحه و سینه وورماق فیلیملرینده هامی بوگونکو کیمی قارا گئییملی دئییل، بیر چوخ واختلار موللا و نؤوحهچی اؤزوده قارا گئییملی دئییلدیر.
کیچیک یاشلاریمدا دفهلرله مریض اولدوغوما گؤره، آنام منی آغ رنگه نذیرائتسه ده، منه قمه وورماغا قییمادیلار و من قارا کؤینک گئیمکدن ده معاف اولدوم.
تورک کولتورنده آغ، قارا و گؤی یاس و کدری بیلدیرن رنگلردیرلر. ددهقورقود کیتابیندا ، دفهلرله بو مسئلهیه « گؤی گئییب، قارا سارماق» ایفادهسیله توش گلیریک. بعضی بایاتیلاردا بونون ایزی هله یاشاماقدادیر:
من اؤلدوم آغلاماقدان، آغا گؤی باغلاماقدان، باغدا خزل قالمادی، یاراما باغلاماقدان.
میرعلی سئیدوفون یازدیقلارینا گؤره، قیرقیز و قازاقلاردا، فدایی اؤلرکن آغ بایراق آسیرلار. قافقازدا یاشایان قوموق و قاراچایلی طایفالاریندا، چینده یاشایان سالار تورکلرینده و آلتایلیلاردا دا آغ رنگ ماتم بلگهسیدیر. شفاهی ادبیاتیمزدا « گونومو گؤی اسکییه توتدو» ایفادهسی همن « منی قارا گونه قویدو» آنلامینی وئررک گؤی و قارانین کدر و غصه آنلامیندا اولدوغونو گؤستریر.
شامان بابالاردان میراث قالان نئچه مین ایللیک دبلریمیز، ایسلامی دبلرین بطنینده و ایچینده دیری قالماغی اؤیرنیب بیزه چاتسالار دا، کئچن نئچه ایلده تحمیل اولان بیرمیللت، بیردیل سیاستی رنگلریمیزی ده الیمیزدن آلیب، بیزی بیررنگ ائتمهیه چالیشیب یاس تؤرنلریمیزی باشدان آیاغا قارالادی.
شکیل، آذربایجان تورکونون نئچه مین ایللیک معبدینین قالیغی، شامانلاردان یادگار قالان زنگانین داشکسن معبدینه عاییددیر. اوردا آغ گئییب گؤی ساران بیرآدام، پردهلر آرخاسیندا گیزلهدیلمیش بو معبده یاس ساخلاییبدیر.
ابراهیم ساوالان