واقعیت های دریاچه اورمیه
«یادداشتی که می خوانید از یکی از کارشناسان حوزه محیط زیست است که گویای واقعیتهای دریاچه اورمیه و عدم تاثیر احداث تونل بدون توجه به سایر برنامههای احیایی است»:
💬 تراز اکولوژیک دریاچه اورمیه 20 میلیارد مترمکعب آب است و این دریاچه اکنون کمتر از یکمیلیارد مترمکعب آب دارد. حقابه دریاچه اورمیه سالانه 3.1 میلیارد مترمکعب است و پروژه انتقال آب از سد کانیسیب به دریاچه میتواند کمتر از 10 درصد حقابه دریاچه را تامین کند؛ این در حالی است که بخش کشاورزی 6 میلیارد مترمکعب آب یعنی حدود دو برابر حقابه سالانه این دریاچه را برداشت میکند.
83 درصد بودجه ستاد احیای دریاچه اورمیه هزینه انتقال آب سد کانیسیب به دریاچه شد. اما آبرسانی به دریاچه اورمیه زمانی جواب میدهد که مردم در مسیر، مثل کاری که با زرینهرود [جیغاتی] و در فریدونشهر اصفهان کردند و با برداشت غیرمجاز، اجازه رسیدن آب چشمه لنگان و خدنگستان به زایندهرود را ندادند، انجام ندهند.
اگر تنها 20 درصد از مصرف آب در کشاورزی اورمیه کاهش یابد، 1.2 میلیارد مترمکعب آب و 4 برابر آب کانیسیب وارد دریاچه اورمیه میشود.
با این حال هر یک قطره آب که وارد دریاچه اورمیه شود، جای خوشحالی دارد و اجازه نمیدهد ریزگردها در منطقه تشدید و کیفیت زیست انسانی، جانوری و گیاهی کاهش یابد.
وسعت اراضی کشاورزی در حوضه آبریز دریاچه اورمیه در دهه 70 شمسی حدود 320 هزار هکتار بود، اما الان این رقم به 680 هزار هکتار رسیده است. البته بهدلیل کمبود آب و مشکلات مرتبط با آن عملا 80 هزار هکتار از اراضی کشاورزی این حوضه آبریز بدون استفاده است.
با وجود این 6 میلیارد مترمکعب آب در حوضه آبریز دریاچه اورمیه در بخش کشاورزی مصرف میشود. تعداد چاههای اطراف دریاچه اورمیه نیز از 7 هزار چاه به بیش از 80 هزار چاه افزایش یافته که کل حوضه آبریز دریاچه را به یک آبکش تبدیل کرده است.
26 برنامه برای احیای دریاچه اورمیه تدوین شده که همه آنها عملیاتی شده جز یک برنامه که مهمترین است. کشاورزان اجازه عملیاتی شدن طرح نکاشت را ندادند. طرح نکاشت با هدف کاهش فشار بخش کشاورزی به دریاچه اورمیه تدوین شد.
همین یک طرح به اندازه همه آن 25 طرح مهم و اثرگذار بود که متأسفانه نمایندگان حوضه آبریز دریاچه اورمیه در مجلس و مدیران محلی در دو استان آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی در دولت روحانی نیز مهمترین مانع عملیاتی شدن این طرح بودند. همچنان بخش وسیعی از این حوضه آبریز با کاشت سیب و توسعه کشت چغندرقند میلیاردها مترمکعب آب را میبلعد و اجازه رسیدن آب به دریاچه اورمیه را نمیدهد.
بخش بزرگی از هدررفت آب متعلق به دریاچه اورمیه با صادرات سیب و بخش دیگری با تولید و صادرات چغندرقند از بین میرود؛ درحالیکه هزاران تن سیب پای درختها میگندد و تبدیل به کود میشود. براساس برنامه احیای دریاچه ارومیه قرار بود کشت چغندرقند در حوضه آبریز اورمیه محدود شود، اما در دولت گذشته کشت چغندرقند در این حوضه آبریز وسعت یافت و یک کارخانه دیگر بهرغم مخالفت محیطزیست و ستاد احیای دریاچه اورمیه راهاندازی شد.
✍️: محمد درویش / رئیس کمیته محیط زیست یونسکو ( واقعیت های دریاچه اورمیه )