تاریخچه عید نوروز
🔴همگام شدن روز و شب، تولد دوباره طبیعت و آمدن بهار اتفاقی است که از اعماق تاریخ در قالب مراسم و اعیاد مختلف جشن گرفته میشد.
به دلیل همین ویژگی، این عید در بسیاری از مناطق و ملل به نام های مختلف هنوز هم جشن گرفته می شود.
برای ما ترک ها نیز این روز همواره تحت نام هایی همچون یانی گۆن، یئنی گۆن، ارگنه-گۆن، ارکین گۆن از نقطه شروع تاریخمان تا به امروز یکی از مهم ترین عید های ملی مان بوده هست.
این عید در میان تورکان باستان و تورکان اویغور قدیم هم نیز جشن گرفته و با نام یانی گون شناخته میشد.
و بیشتر به مفهوم «روز نو»، «روز شروع»، «اولین روز بهار» و «یک روزی مقدس» بود.
این عید در دوره اسلامی نیز در دولت های تورک مورد توجه جدی قرار گرفت و کاتبان فارسی زبان آن دوره ترکیب «یئنی گون» ترکی را به فارسی ترجمه کرده به جای «روز نو» دقیقا مطابق با گرامر زبان تورکی به صورت «نوروز» منعکس کردند.
(*می توان گفت که فرهنگ عید نوروز نیز اولین بار توسط تورکان به ایران آورده شده است).
ثابت شدن خاص این عید بر روی ۲۱ مارس نتیجه سیاست اداری و فرهنگی دولت سلجوقی بود. همانطور که می دانیم به دستور سلطان ملکشاه سلجوقی، یک تیمی متشکل از دانشمندان از جمله عمر خیام ، ریاضیدان مشهور سلجوقی، «تقویم جلالی» را بر اساس تقویم شمسی مطابق با درک مدیریت سیستم دولت سلجوقی تنظیم کردند.
و در این تقویم این عید، برای اولین بار در تاریخ بر اساس یک نظم دولتی در روز ۲۱ مارس ثابت شد.
این عید در میان چنگیز خانیان (دولت مغول) و جانشینان آنان دولت ایلخانی، چاغاتای، خاقانی کوبیلای، آلتن اردو، خانات شمال دریای سیاه و در عین حال در دولت های مختلف تورکیک منطقه وسیع تورکستان یکی از عید هایی بود که با هیاهو و شور و شوق فراوان جشن گرفته میشد .
در منابع این دوره، ارتباط نام «ارگنه گون» که برای این عید به کار رفته با موضوع خروج تورکان باستان از ارگنه گون و رسیدن به آزادی بسیار مورد توجه و مهم است.
در واقع، نام ارگنه گون در ایتومولوژی برخی ملل تورک به صورت ارکین گون در معنای روز آزادی نیز می توان تعیین کرد.
باز هم این عید مهم در امپراطوری تورک تیموری تاسیس شده توسط امیر تیمور بزرگ، تیموریان تورک در هند، امپراتوری تورک عثمانی، امپراتوری تورک صفوی، دولت تورک افشاریه و سلسله تورک قاجار به صورت بسیار مهم در سطح و نظم دولتی جشن گرفته میشد.
در متون ادبی آن دوره، نگارش نوروز نامه ها فقط در موضوع این عید، مهم ترین بازتاب های این عید در عرصه ادبی است.
علاوه بر این، می دانیم اکبر شاه (1542-1605) امپراطور دولت تورک تیموری هند به این عید اهمیت زیادی داده و تقویم جلالی را که در دوره سلجوقی توسعه یافته بود را احیا کرد.
دکتر بابک جوانشیر
*) مطالب اضافه شده توسط مترجم)
📎ترجمه: آتای بورچیگین