سهند، شهریاری نئجه یۏلا گتیردی؟
بولود قاراچۏرلو، سهند داغینین اتکلرینده یئرلهشن ماراغا شهرینده دۆنیایا گؤز آچدی. بولودلو بیر گۆنده آنادان اۏلدوغونا گؤره، آتاسی اۏنون آدینی بولود قۏیدو. سهند داغینین ایستی قوجاغیندا بۏیا-باشا چاتدیغینا گؤره شعرده «سهند» آدینی سئچدی. 1324-ده آذربایجانین شاعیرلر قورولتایینا قۏشولدو. ائله بو قورولتایا قۏشولدوغونا گؤره 1325-ده دوستاغا دوشدو. داها سۏنرا تهرانا سۆرگۆن ائدیلدی.
سهند ، حبیب ساهیر کیمی بیر چۏخ شعرلرینده آذربایجان اۏلایینی گۆندهمه گتیرمیشدی. دوستاقدا اۏلدوغو گۆنلرده بو آجی خاطیرهلرله باغلی «خاطیره» هابئله «آراز» آدلی ایکی اوزون شعر یازدی. او، ددهقۏرقود دستانلارینی چۏخ گؤزل بیچیمده شعره چکیب. بو شعرلره آرتیردیغی «اؤن سؤز» هابئله «سۏن سؤز»لرده اؤز دۆنیا گؤرۆشۆنۆ گؤزللیکله آچیقلاییبدیر.
«حیدربابایا سلام» شعریندن سۏنرا داها آذربایجان تورکجهسینده هئچ اؤنَملی، گؤزه گلیم اثر یاراتمایان شهریار، سهندی فیکره سالیر. سهند دۆشۆنن بیر شاعیر ایدی. سهند، آذربایجانین کئچمیشینی، ایندیسینی، گلهجهیینی دۆشۆنۆردۆ.ۏ ددهقۏرقود دستانلاریندا یالنیز کئچمیشده قویلانیب قالمیر. بلکه دئدیییم کیمی اۏ شعرلره آرتیردیغی بؤلوملرده کئچمیشی بوگۆنکۆ باخیشلارلا آچیقلاییر. اۏنون شعرلری یۏلگؤستریجی شعرلردیر…
بۆتۆن وارلیغی آذربایجان سئوگیسی ایله جانلانمیش سهند، شهریارا اؤیۆد(نصیحت) وئرمک آماجی ایله تبریزه گلیر. آنجاق شهریار اۏ گۆنلر قاپیسینی هئچ کیمسهنین اۆزۆنه آچمیردی. سهند باغلی قاپینین آرخاسیندا قالیر. بونا باخمایاراق اۏ شهریارا یۏل گؤسترمک اوغروندا بۆتۆن چتینلیکلره دؤزمهلییدی. ۏ یاخشی بیلیردی شهریارین شعر گۏجۏ، بنزرسیزدیر. بو بنزرسیز گۏج آذربایجان اوغروندا یارادیجیلیغا گیریشسه، آذربایجانین گلهجهیینی ائتگیلندیریب، حتتا آلین یازیسینی دَییشدیره بیلر. بونا گؤره باغلی قاپیلار اۏنو اوساندیرا بیلمیر. بو دؤنه ائوده اۏتوروب شهریارا «مکتوب» یازیر:
«بیر الیمده قلم، بیر الده کاغاذ
خیالیم بۏیلانیر دامدان-دوواردان
باشیمدا یار باغین گزمک هاواسی
قاپیلار باغلیدی، یۏل تاپیم هاردان؟
دئیهرلر لالین دیلینی آناسی بیلر؛ آلماسی آلماسلا یۏنتارلار، شاعیرین دیلینی ایسه شاعیر بیلر. بو سؤز ان آزی سهند حاققیندا دۆزدۆر. سهند شهریارین دیلینی یاخشی بیلیردی. اۏندا شهریاری دیله گتیرمک باجاریغی واریدی. اۏ شهریارا گؤندردییی بو اوزون مکتوبدا شهریارین اؤز دیلی ایله دانیشیردی. سهند شهریارین اؤز سؤزلرینی اؤزۆنه دئمکله، اؤزۆنۆ شهریارا یاخینلاشدیرماغی یاخشی باشاردی. اؤرنهیین شهریارین «حیدربابایا سلام» شعریندهکی هابئله «ای وای آنام» شعریندهکی سؤزلرینین بیر پاراسینا تۆخوناراق، شهریاری دویغولاندیرماغا چالیشیب، بو ایشده اوغور قازاندی:
گلیر قولاغیما اینیلتیلری
«بوردا بیر شئر داردا قالیب باغیریر»
دۏغروداندا من بیر مروّتسیزم،
قارداشیم داردادیر، منی چاغیریر
چکیلین! چکیلین! یۏل وئرین کئچیم
اۆرهییم آلیشیب، آلاو ساچارام
«شهریار» بۏینونا زنجیر وورالار؟!
چئینهرم، گمیررم، دارتیب آچارام…
بئلهلیکله سهند، شهریارین دامارین توتور. بوندان سۏنرا ۏنون غیرت داماریندان توتاراق، اونا یۏل گؤستریر. سهند بو ایشی چۏخ باجاریقلا گؤرۆر… اۏ یاخشی بیلیردی شهریار «تهران و تهرانی» آدلی شعرینده، قدیر بیلمهین اینسانلارا اۆز توتاراق «به مردی با تو پیوستم ندانستم که نامردی» دئمیشدی. بونا گؤره یازیر:
بیر اۏووج کلکباز، قومارباز ایله
پاکباز اۏلموشوق، پاک اوتوزموشوق
مرد ایکن نامرده رحم ائلهمیشیک
ایندی نامردلره مؤحتاج اۏلموشوق
سؤز بورا چاتدیقدا سهند شهریاردان ایستهییر، داها اؤزگهلره قوللوق ائتمک یئرینه، اؤز ائلینه یانسین، اؤز ائیلنه یازسین:
اؤزگه چیراغینا یاغ اۏلماق بسدیر
دۏغما ائللریمیز قارانلیقدادیر
یانیب یاندیرمایاق یادین چیراغین
ائویمیز سۏیوقدور، قیشدیر، شاختادیر
بو شعر ان اویغون دورومدا شهریارین الینه چاتدی. بو زامان شهریار «حیدربابایا سلام» شعرینی یازماقلا اؤزۆنه قاییتمیشدی. «مومیالانمیش» شعرینی یازماقلا اؤزۆنه قاییدیب، وطنسیزلیک وورنوخمالارینی یاشامیشدی. ایندیسه بو وورنوخمالاردان قورتارماق ایستهییردی. آنجاق اویغون یۏل تاپا بیلمیردی. بونا گؤره قاپیسینی هامینین اۆزۆنه باغلایاراق، اؤزۆنو اؤز ائوینده دوستاق ائتمیشدی…
شهریارین یالنیزلیغینی پۏزوب، اۏنو یئنیدن تۏپلومون اۏرتاسینا چکیب-گتیرن عامیل، سهندین شعری ایدی. بو شعر، شهریاری یالنیزلیقدان قورتاردی… سهند، شهریاری شعر اؤلکهسینه گؤتۆردۏ. ان دۆزگۆن هابئله ان اؤزگۆن شعر اؤلکهسینه. بئلهلیکله «سهندیه» یاراندی. شهریارین ان اؤزگۏن شعری یازیلدی… سهند اؤز ایشینده باشاریلی اۏلدو…
*شهریارلا بیرلیکده… (صص 140-146)
محمد رحمانیفر